
اتصاف ماهيت و وجود در امکان و ضرورت (2)
نسبت علت و معلول و تحلیل دو نوع امکان
اتصاف ماهيت و وجود در امکان و ضرورت جلسهای است که در آن آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی به تبیین تفاوت امکان در ماهیت و امکان در وجود در فلسفه ملاصدرا و نقد دیدگاه حکمت مشاء میپردازد. در این جلسه روشن میشود که رابطه علت و معلول در نگاه فلسفه متعالیه بر پایه وجود است نه ماهیت، و ماهیت به خودی خود هیچ ارتباطی با علت ندارد. سپس تفاوت امکان ذاتی و امکان فقری توضیح داده میشود و اینکه در وجود ممکن، امکان با ضرورت ذاتی جمع میشود ولی در ماهیت چنین امکانی نیست. استاد با مثالهایی مانند نسبت آتش و حرارت نشان میدهد که چگونه معلول نسبت به علت خود همزمان دارای ضرورت از حیث وجود و امکان از حیث ماهیت است. در پایان، جمعبندی بحث به رفع خلط میان امکان ذاتی و امکان فقری در تحلیل علیت میانجامد.
اتصاف ماهيت و وجود در امکان و ضرورت (2)
5یااینکه فرض کنید رئیس جمهور یک مملکتی بیاید و بگوید که من یک نفر را بالاتر از خودم انتخاب میکنم! اصلاً یک چنین چیزی تابهحال بوده است؟! معقول هست ولی غیر ممکن است یعنی امکان خارجی ندارد! میگوید که ای آقا اینهمه زحمت کشیدیم میلیاردها خرج کردیم تااینکه حالا رئیس شدیم، حالا بگویند که این بالاتر از من است؟! هیهات! ابداً! اگر واجب الوجود دوتا بشود این، دوتا نخواهد شد!! میگوید که اینهمه خرج کردیم یک بالاسر پیدا بکنیم؟! یا فرض کنید بالاتر از رئیس جمهور حالا هر کسی میخواهد باشد، البته من نسبت به ایران نمیگویم!! در سایر جاها که از این حرفها هست اینجا که الحمدلله از این مسائل نیست!! اگر در جای دیگر بیایند مثلاً در عراق صدام بگوید که آقا من از امروز یک نفر را بالاتر از خودم در عراق جعل کردم یعنی جعل علو، جعل ارتقاء ـ نه جعل قصور ـ جعل کردم و همۀ افراد در عراق از زن و مرد از کوچک و بزرگ از وزیر و غیره همه باید اول او را اطاعت بکنید بعد من را، آیا یک همچنین چیزی ممکن است؟! ابداً! چون امکان ندارد!
در اینجا مثال آوردم بهخاطر اینکه نکتۀ دقیق را در اینجا متوجه بشویم که در مسائل اعتباری است که آن مسائل، قصور و علو و ارتقائش معلول برای علت است و علتِ جاعل است که آن مرتبۀ قصور را ایجاد میکند بهعنوان أنّه قاصرٌ. مرتبۀ علو را ایجاد میکند به اعتبار أنّه عالٍ، مرتبۀ مساوی را ایجاد میکند به اعتبار أنّه متساوٍ. چون این قصور اعتباری است استناد به معتبر و جاعل است اما در مسئلۀ علیت، علت بخواهد یا نخواهد اصلاً قصور در دستش نیست. اصلاً نمیتواند. اگر علت بخواهد یک شیئی را در رتبۀ خود جعل بکند هم نمیتواند؛ یعنی اگر خدا بخواهد یک خدای دیگری را در رتبۀ خود جعل بکند هم نمیتواند و قدرت ندارد! خدا در همه چیز قدرت دارد غیر از این یک چیز که عاجز است! اگر بخواهد هم نمیتواند!
