نقد و بررسی اولویت ذاتی ماهیت در تحقق وجود
تحلیل بطلان ترجیح بدون مرجح در نظام هستی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین یکی از مباحث دقیق فلسفی پیرامون ماهیت و نسبت آن با وجود میپردازند. بحث اصلی حول این محور است که آیا ممکنالوجود در ذات خود نسبت به وجود یا عدم، اولویتی دارد یا خیر. استاد با استناد به مبانی فلسفی و کلام فارابی، اثبات میکنند که ماهیت بهخودیخود فاقد هرگونه اقتضایی است و فرض اولویت ذاتی برای آن، منجر به محذورات عقلی نظیر اتحاد علت و معلول یا ترجیح بلامرجح میشود. در این مسیر، تفاوت میان مقام ثبوت و اثبات تبیین شده و روشن میگردد که چگونه عقل با انتزاع ماهیت از وجود، به تحلیل احکام آن میپردازد. در نهایت، این نتیجه حاصل میشود که تحقق هر موجودی در خارج، تنها در گرو جعل جاعل و علیت تامه است و انتساب اولویت به ذات ممکن، فاقد وجاهت عقلی است.
مرتب سازی:
نقد و بررسی اولویت ذاتی ماهیت در تحقق وجود
6تصور دوم نسبت به ماهیت این است که ما به همین نحو و به همین کیفیت فرض میکنیم چون بالأخره به ایشان اشکال میشود که ماهیت یا با لباس وجود است بنابراین این وجود برای او ضرورت دارد یا این ماهیت با لباس عدم است یعنی ممکنِ معدوم است یعنی از باب عدم العلیة الآن عدم برای او ضرورت دارد. اگر علت موجبه پیدا بشود وجود آنوقت برای او ضرورت داشت، آنوقت چطور ممکن است ماهیتی که الآن معدوم است شما این ماهیت را به وصف امکان متصف میکنید؟! ایشان در اینجا در جواب به تقریر مرحوم آخوند ماهیت را ماهیت تقدیریه میگیرند یعنی میگویند که این ماهیت تقدیریه که الآن جدای از وجود تصور شده است ما این ماهیت را تصور میکنیم که میخواهد وجود در خارج وجود پیدا بکند، دارای یک حقیقت متأصلی است که این حقیقت متأصله عبارت از تقرر ذهنی است و این تقرر ذهنی که ما ماهیت را این وسط گذاشتیم حالا میخواهیم این وجود و عدم را نسبت به او مقایسه کنیم در اینجا میبینیم که چه نوع ارتباطی بین ماهیت و بین وجود، وجود دارد؟!
مثلاً ما وقتی که شریک الباری را تصور میکنیم یعنی این شریک الباری میخواهیم را جدای از وجود و عدم قضاوت کنیم، هنوز نمیدانیم که شریک الباری ممتنع است و هنوز ادلۀ فلسفی بر امتناع شریک الباری اقامه نکردهایم! این نوع قضاوت یک قضاوتی است که اگر هر شخصی این نوع قضاوت را بخواهد انجام بدهد کم اتفاق میافتد که در مسیرش به بنبست برسد و در مطالعات و در اتجاهش دچار مشکل بشود.
هیچوقت زود قضاوت نکنید! هیچوقت نسبت به مسائل با توجه به اوضاع و اینها ما نیاییم یک مطلب را بگوییم! این ماهیت را ماهیت منحاز از وجود و عدم در ذهن بیاوریم و بعد قضایا و مسائلی را که در ارتباط با این ماهیت در حولوحوش است ما آن قضایا را بسنجیم و ببینیم که مطلب چگونه خواهد بود.