بطلان نظریه اولویت وجود و عدم نسبت به ماهیت

شکی نیست که ایجاب معلول به آن علت اولویت دارد ولی هنوز به حد ضرورت نرسیده است و باید مانع برطرف شود و شرطی بیاید و داعویت در اینجا پیدا بشود. چطور ‌اینکه در جعل احکام می‌گویند: شارع ممکن است جعل احکام کند منتها مرتبۀ فعلیتش نیاز به داعویت دارد و باید داعی باشد والاّ فایده ندارد! فرض کنید که جعل حرمت شرب خمر را می‌کند اما در جایی که اصلاً موقعیت برای شرب وجود ندارد مثلاً یک بچۀ شیرخوار یا شخصی که دیوانه است و یا اصلاً محیط مساعد برای شرب نیست، می‌گویند که در آنجا فعلیت پیدا نمی‌کند چون داعویت وجود ندارد. وَ إلاَّ لَم یَتَمَیَّز ... و‌الاّ اگر این اولویت در علت نباشد دیگر بین این علت و غیر این علت چه فرقی هست؟! همه علی السواء می‌شوند در‌حالی‌که ما این را علت می‌دانیم ولی تامه نیست! بنابراین اولویتی در آن هست، داد و فریادی می‌زند که من علت هستم ولی مانع را برطرف کنید والاّ اگر این جنبۀ اولویت نباشد دیگر دراین‌صورت بین این و بقیه فرقی نخواهد بود.

فَإذَنِ العِلَّةُ قَبلَ تأثیرِها و إیجابِها یَصِحُّ عَلَیها الاقتِضاءُ وَ اللّاّاقتِضاءُ جَمیعاً مَعَ کَونِ الإیجابِ أولى بِها مِن عدمِهِ فَلیَکُنِ الوجودُ أیضاً بِالنِّسبَةِ إلَى ماهیة ما مِن هَذا القَبیل.

پس قبل از تأثیر و ایجاب علت هم اقتضاء بر آن صحیح است و هم لا‌ اقتضاء صحیح است چون هنوز کاری انجام نداده است و می‌شود گفت که هم مقتضی است و هم لا اقتضاء است، هردو نسبت به او علی السواء است. ولی ایجاب اولیٰ است یعنی این علت به طرف ایجاب تمایل دارد و شیب آن به آن سمت است. پس در إلی ماهیَةِ مِن هذا القَبیل وجود نسبت به آن ماهیتی که می‌خواهد معلول این علت واقع بشود اولیٰ می‌شود! نمی‌شود که علت اولیٰ باشد ولی معلول آن دیگر اولیٰ نباشد! پس این وجود نسبت به آن ماهیتی که می‌خواهد از این علت متولد بشود هم اولیٰ است! دو دوتا می‌شود چهار‌تا، قضیه روشن است.