تبیین نسبت میان اراده الهی و اختیار انسان

یک دفعه ممکن است همین خمر ولو اینکه خمر است اما به‌عنوان اینکه من‌باب‌مثال خیال می‌کند [آب است] تربت سیدالشهداء داخل این خمر ریخته و به نیت شفاء می‌خورد، اتفاقاً خوب هم می‌شود! این برای چیست؟! بااینکه خمر جنبۀ مبعدیت دارد. چون آن جنبه در عالم مزاحمات و در عالم تزاحم یکی از این افعال بر دیگری غلبه می‌کند و او را محکوم خودش قرار می‌دهد و نیت اولین مسئله است. نیتی که در مقام اثبات، تعیین‌کننده است(47 و البته در گاهی از موارد این برای انسان پیدا می‌شود نه‌اینکه در همۀ موارد شخصی إلی ابد الآباد به نیت شفاء خمر می‌خورد، چنین چیزی هم نیست، یک در میلیون اگر پیدا شود!

حسن فعلی بر محور تقرب

آنچه که برای ما مهم است این است که افعال براساس تقرب حالت حسن دارند فلهذا می‌بینید که در محاکم اگر شخصی خلاف کرده باشد و بعداً هم متوجه بشوند که قصدش خیر بوده به او جایزه هم می‌دهند و او را تبعید نمی‌کنند و به او ظلم نمی‌کنند همین‌طور اگر شخصی کار صحیح انجام داده ولی به‌عنوان عناد انجام داده باشد او را مجازات می‌کنند. اگر مولایی احساس کند که عبدش تیراندازی کرده که مولا را بکشد، اتفاقاً دستش یک‌دفعه تکان خورده و به دشمن مولا خورده که کنارش هست، آیا مولا این عبد را از منزلش اخراج نمی‌کند؟! عملش عمل حسن است دیگر، دشمن مولا را کشته ولی نیتش چه بود؟! نیتش خود مولا بود لذا همان جا اگر متوجه هم بشود اعدامش هم می‌کند! هرچه بگوید که آقا من دشمنت را کشتم، می‌گوید که پدرسوخته می‌خواستی من را بکشی، حالا اتفاقی دستت تکان خورده، یک زنبور گزید، آن موقع که می‌زدی به کناری خورده است.

آن مسئله به جای خودش محفوظ است که همۀ احکام براساس مصالحی است که آن مصالح، جنبۀ مقربیت داشته باشد. حالا اگر ما دیدیم در یک جا خدا حکمی را جعل کرده و خودش هم گفته که این حکم مقرب است و به کمال می‌رساند و موجب تجرد خواهد شد اما درعین‌حال من دل‌بخواهی حرام کردم! من می‌گویم که این عمل لغو است و این دیگر با این مسئله جور درنمی‌آید.