تبیین کیفیت جعل و صدور موجودات

مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ می‌فرمودند: از این عطر خوشم نمی‌آید و از آن خوشم می‌آید! چه دارید می‌گویید؟! چرت‌وپرت درمی‌آورید! می‌فرمودند: این بد است آن را بیاور! از آن عطر برای ما بیاورید! این چه گلی است چه بوی خوبی دارد! این گل بو ندارد! این غذا این‌طوری است آن این‌طوری است! اینها چیزهای طبیعی است! اینها همین عدم دریافت صحیح مواضع و مبانی هرکدام در جای خودش هست.

پذیرفتن تقیدات خارجی لازمۀ تقبل صرافت وجود

اگر شما [جناب حکیم نوری] مسئلۀ صرافت وجود و بساطت وجود را قبول دارید لازمۀ تقبل صرافت، آشتی کردن با تقیدات خارجی است والاّ اگر آشتی نکند شما بین این صرافت و بین قیود خارجی حجاب انداخته‌اید و دیگر هیچ ربطی بین او و غیر او باقی نخواهد ماند پس آنچه که در خارج هست اعدام هستند نه وجودات! این اشکالی که هست عرض کردم مسئله‌اش بعد هست الآن نیست.

نظیرُ الجهات التی ضَمَّت إلى المعلولِ الأولِ البسیط عندَهم صَحَّ بها صدورُ الکثیر عنه.

مثل جهاتی که ضمیمه شده است به معلول اول بسیط و صادر اول پیش این آقایان و به‌واسطۀ این جهات. راجع به مسئلۀ «لا یَصدُرُ عن الواحد إلاّ الواحد» نمی‌دانم این مطلب قبلاً بحث شد یا نه؟! اصلاً کیفیت این مسئله و طرح این مبنا پیش من دارای اشکالاتی است که إن‌شاءالله آن را در بحث خودش خواهیم گفت اصلاً این مبنا یک مبنای جعلی و ساختگی است مگر اینکه ما به یک معنای دیگری حمل بکنیم.

إذ لا ریبَ لأحدٍ أنَّ الصادرَ عن الواجبِ بالذاتِ على رأیِهِم إحدى تلکَ الجهاتِ کوجودِ المعلولِ و غیرِ ذلک کالماهیةِ و الإمکانِ و الوجوبِ بالغیرِ إنّما صَدَر بالعَرَض بِلا سببٍ ذاتیٍّ.

شکی نیست آن که صادر از واجب به ذات است روی کلمات این بزرگان، همه این جهات نیست یکی از این جهات، صادر اول است و بقیۀ اینها مجعول بالعرض هستند. آنچه که صادر اول است وجود معلول است اما غیر از این جهت از سایر جهات مثل جهت ماهیت داشتن، جهت امکان داشتن، جهت وجوب بالغیر داشتن، اینها تمام مجعول بالعرض هستند و سبب ذاتی ندارند یعنی جعل به اینها تعلق نگرفته است جعل به وجود تعلق گرفته است وقتی که جعل به وجود تعلق گرفت مثل اینکه اصغر آقا با صغریٰ خانم باهم ازدواج می‌کنند آنچه که حاصل ازدواج است یک پسر کاکل‌زری است آن حاصل ازدواج است یعنی وقتی که آن مخدره فارغ شد أبوّت متولد می‌شود بُنُوّت متولد می‌شود نوه و نتیجه و پسر همسایه متولد می‌شود. اینها دیگر چیزهایی است که اصغر آقا اینها را جعل نکرده است اصغر آقا چیز دیگری را جعل کرده است! اینها مجعول بالذات نیستند وقتی که این آقا از شکم مادر متولد شد اینها یکی‌یکی خودبه‌خود ـ این اصغر آقا بخواهد یا نخواهد ـ مجعول می‌شوند منتها مجعول بالعرض می‌شوند.