تبیین کیفیت جعل و صدور موجودات

یا اگر بعضی از کرات را در منظومۀ شمسی مشاهده کرده باشید یک هاله‌ای به دور آن در عکس‌ها می‌بینید مثل اینکه مریخ یک هم‌چنین هاله‌ای دارد یا به دور زُحل ظاهراً یک هم‌چنین هاله‌ای هست، این عبارت از تشعشعاتی(25 است که آن تشعشعات از این به‌وجود می‌آید در آن سطح قرار می‌گیرد و دیگر جلوتر نمی‌رود یک جریان نوری و هاله‌ای را به دور آن کُره به‌وجود می‌آورد. یک چنین مثالی را ما می‌توانیم برای این مسئله بزنیم یعنی به فرمایش مرحوم آخوند ملاعلی نوری آنچه که حقیقت دارد آن هالۀ به دور این کُره نیست آنچه که حقیقت دارد آن چیزی است که درون این کُره هست منتها تراوشات این فوتون‌های نوریه در درون این کُره یا آن جریان مغناطیسی که در آن خط وجود دارد آن تراوشاتش برای ما این صورت استقلالی موجود خارج را به‌وجود می‌آورد. این فرمایش مرحوم نوری است.

تقیدات خارجی از آثار امر بسیط

پس روی فرمایش مرحوم نوری وجود اختصاص به ذات پروردگار دارد آنچه که غیر از ذات پروردگار هست آثار آن وجود است نه‌اینکه اصل وجود است ما به اینها نمی‌توانیم بگوییم: «وجود» چون وجود یک امر بسیطی است و امر بسیط هیچ‌وقت مقید نمی‌شود و این تقیدات خارجی آثار آن امر بسیط است که به این شکل و به این صورت الآن به مقام ابراز و به مقام اظهار رسیده است. پس این‌هم نظیر همان مبنای آخوند در باب ماهیات است.

نسبت به آنچه که راجع به جهاتی که فرمودند و تنظیری که مرحوم آخوند راجع به آن جهات ذکر کرده‌اند این مسئله را ما فعلاً مسکوت می‌گذاریم. بحث راجع به اینکه صادر اول آیا بسیط است یا مرکب و کیفیت سنخیت بین علت اولیٰ بین معلول اول و اینکه جهاتی که در اینجا ذکر کرده‌اند این جهات چطور موجب ترکب در ذات خواهد شد درصورتی‌که تمام اینها منشأ انتزاع در ذات داشته باشند و چطور موجب صدور کثیر از واحد خواهد شد درصورتی‌که اینها مجعول علی‌حده باشند؟! این بحث مرحوم نوری را در اینجا مورد مناقشه قرار می‌دهیم و بحث را تمام می‌کنیم.