تبیین کیفیت احتیاج عدم ممکن به سبب

معنای تأثیر علت در وجود یک ماهیت

فَیحکُمُ بأنَّها فی انضمامِ کل مِنَ المَعنیین إلیها تحتاجُ إلى أمرٍ آخرٍ و کما أنَّ معنى تأثیرِ العلةِ فی وجودِ ماهیةٍ ما لیسَ أن تودِعَ فی الماهیةِ شیئاً تکونُ هی حاملةٌ له فی الحقیقةِ أو متصفة بِه فی الواقعِ.

حکم می‌کند که این ماهیت در انضمام هرکدام از تحصل و لا تحصل وجود و عدم احتیاج به امر دیگر و سبب و علت دارد هم‌چنان‌که معنای تأثیر علت در وجود یک ماهیت این‌طور نیست که در ماهیت قرار بدهد شیئی را که ماهیت حاملۀ این شیء در حقیقت باشد، این‌طور نیست. در ماهیت چیزی را به ودیعه و امانت بگذارد ـ البته از او پس بگیرد یا نه ـ که اسمش وجود است، این ماهیت حامل این وجود است یا متصف به آن شیء در واقع باشد، نه این‌طور نیست!

بَل بِأن یُبدِعَ أمراً هو المسمّىٰ بِالوجودِ ثمَّ هو بِنفسِه ذو ماهیةٍ مِن غیرِ تأثیرٍ و الماهیةُ منصبغةٌ بِصبغِ الوجود مستضیئةٌ بضوئِهِ ما دامَ الوجودُ على ما عَلمتَ من مَسلَکِنا فَکذلکَ معنى تأثیرِها فی عدمِ الماهیةِ لیسَ إلا أن لا تُبدِعَ أمراً یتحدُ بِالماهیةِ نوعاً مِن الاتحادِ أی بِالعرضِ.

بعد جعل بسیط می‌کند که جعل بسیط جعل ابداعی است، آن علت ابداع می‌کند، امری را در خارج موجود می‌کند بعد ماهیت از او انتزاع می‌شود. ابداع امری را می‌کند که به او وجود می‌گویند بعد همین وجودی که الآن درست شده است و در خارج مبدع است، این یک ماهیت دارد بدون اینکه در او تأثیر بگذارد. رنگ ماهیت رنگ وجود است و استضاء به ضوء وجود دارد و از نور وجود استفاده می‌کند مادامی‌که وجود، وجود دارد [بنا بر آنچه که از مسلک ما دانستی] که از خود آن وجود خارجی به جعل بسیط، انتزاع ماهیت می‌شود. فَکذلکَ معنى تأثیرِها ... همین‌طور معنای تأثیر علت در عدم ماهیت این‌طور نیست مگر اینکه ابداع امری را از اول نمی‌کند که آن امر متحد با ماهیت است، یک نوع از اتحاد یعنی بالعرض همراه با ماهیتی که آن وجود است.