تبیین کیفیت احتیاج عدم ممکن به سبب
تحلیل فلسفی رابطه علیت در عدم و جعل بسیط
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی یکی از مباحث دقیق فلسفی پیرامون قاعده علیت می‌پردازند. بحث اصلی پیرامون این پرسش است که آیا عدمِ یک موجودِ ممکن، نیازمند علت است یا خیر؟ استاد با تبیین تساوی ماهیت نسبت به وجود و عدم، به اشکالات مطرح شده در این زمینه پاسخ می‌دهند. ایشان با تفکیک میان «جعل بسیط» و «جعل مرکب»، توضیح می‌دهند که چگونه تأثیر علت در وجود یک ماهیت، به معنای افاضه وجود خارجی است و عدمِ علت، به معنای عدمِ تحقق آن وجود است. در ادامه، ایشان با نقد رویکردهای سطحی به مسائل دینی و تأکید بر ضرورت ورود مباحث حکمی و فلسفی به حوزه‌ها، تبیین می‌کنند که چگونه عقل با استفاده از برهان‌های لمّی و إنّی، میان عدمِ علت و عدمِ معلول در ظرف ذهن ارتباط برقرار می‌کند، در حالی که در خارج، عدمِ محض، فاقد حیثیت تأثیری است.
تبیین کیفیت احتیاج عدم ممکن به سبب
توضیحات:
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی یکی از مباحث دقیق فلسفی پیرامون قاعده علیت می‌پردازند. بحث اصلی پیرامون این پرسش است که آیا عدمِ یک موجودِ ممکن، نیازمند علت است یا خیر؟ استاد با تبیین تساوی ماهیت نسبت به وجود و عدم، به اشکالات مطرح شده در این زمینه پاسخ می‌دهند. ایشان با تفکیک میان «جعل بسیط» و «جعل مرکب»، توضیح می‌دهند که چگونه تأثیر علت در وجود یک ماهیت، به معنای افاضه وجود خارجی است و عدمِ علت، به معنای عدمِ تحقق آن وجود است. در ادامه، ایشان با نقد رویکردهای سطحی به مسائل دینی و تأکید بر ضرورت ورود مباحث حکمی و فلسفی به حوزه‌ها، تبیین می‌کنند که چگونه عقل با استفاده از برهان‌های لمّی و إنّی، میان عدمِ علت و عدمِ معلول در ظرف ذهن ارتباط برقرار می‌کند، در حالی که در خارج، عدمِ محض، فاقد حیثیت تأثیری است.
تبیین کیفیت احتیاج عدم ممکن به سبب
17و بالجملةِ الامتیازُ بینَ الأعدامِ بحسبِ مفهوماتِها العقلیةِ و صورِها الذهنیةِ بوجهٍ مِنَ الوجوه یکفی فی کونِ بعضِها مرجحاً لآخرِ إنَّما الممتنعُ الامتیازُ بینَ الأعدامِ بِما هی أعدامٌ و ذلکَ لم یَلزم هاهُنا.
امتیاز بین اعدام که شما گفتید: بین اعدام امتیازی نیست، ما می‌گوییم که امتیاز هست، این به‌حسب مفهومات عقلیه و صور ذهنیه به یک وجه از وجود هستند. این که بعضی‌ها عدمی را ترجیح بدهند، همین‌که عدمی تمایز داشته باشد و مفهومی باهم تمایز داشته باشد، این اقتضاء ترجیح عدمی را می‌کند که عدمی نسبت به ماهیتی ترجیح پیدا می‌کند. ممتنع خارج است؛ امتیاز بین اعدام خارجی است، عدم از حیث عدم بما هی عدم، نه از حیث تعلقش به امری. عدم بما هو عدمٌ امتیازی نسبت به یکدیگر ندارد و در اینجا این مسئله نیست. در اینجا فقط صورت ذهنی اعدام هست، نه حصول خارجی آنها.
أللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد