
تبیین کیفیت جعل و اراده الهی در وجود
تحلیل نسبت میان جعل، اراده و تعینات وجودی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق کیفیت جعل و اراده الهی در عالم هستی میپردازند. بحث با بررسی این پرسش آغاز میشود که اگر جعل به ماهیت تعلق نمیگیرد، پس متعلق اراده و جعل پروردگار چیست؟ استاد با تفکیک میان «مقام بساطت و اطلاق وجود» و «مراتب تعین و محدودیت»، توضیح میدهند که اراده الهی به نفس وجود تعلق نمیگیرد، بلکه به کیفیت، حدود و تعینات وجودی تعلق دارد. در ادامه، با استفاده از مثالهای ملموس، تفاوت میان اراده به عنوان هدف و غایت، و جعل به عنوان تحقق خارجی تبیین میشود. این جلسه با نقد دیدگاههای اصالت ماهوی و اصالت وجودی، به این نتیجه میرسد که جعل الهی به معنای بروز و ظهور وجود در مراتب مختلف است، بدون آنکه چیزی بر ذات حق افزوده یا از آن کاسته شود.
تبیین کیفیت جعل و اراده الهی در وجود
توضیحات:
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق کیفیت جعل و اراده الهی در عالم هستی میپردازند. بحث با بررسی این پرسش آغاز میشود که اگر جعل به ماهیت تعلق نمیگیرد، پس متعلق اراده و جعل پروردگار چیست؟ استاد با تفکیک میان «مقام بساطت و اطلاق وجود» و «مراتب تعین و محدودیت»، توضیح میدهند که اراده الهی به نفس وجود تعلق نمیگیرد، بلکه به کیفیت، حدود و تعینات وجودی تعلق دارد. در ادامه، با استفاده از مثالهای ملموس، تفاوت میان اراده به عنوان هدف و غایت، و جعل به عنوان تحقق خارجی تبیین میشود. این جلسه با نقد دیدگاههای اصالت ماهوی و اصالت وجودی، به این نتیجه میرسد که جعل الهی به معنای بروز و ظهور وجود در مراتب مختلف است، بدون آنکه چیزی بر ذات حق افزوده یا از آن کاسته شود.
تبیین کیفیت جعل و اراده الهی در وجود
14استاد: جعل یعنی بروز و ظهور. قبلاً قبل از اینکه جعل به او تعلق بگیرد ...، مثلاً الآن شما دارای ده انگشت هستید این تغییر و تبدلات در این انگشتان شما درون این نیرو و عصب این انگشتان شما موجود هست یا نه؟! شما الآن دستتان را حرکت میدهید و آن تسبیح مبارک را هم دارید میچرخانید البته تسبیح را هیچوقت نچرخانید چون انسان یا باید ذکر بگوید یااینکه اول صبح بگوید: «اللَهُمَّ إنّی أصبَحتُ أُسَبِّحُکَ و أُحَمِّدُکَ و أُهَلِّلُکَ و أُکَبِّرُکَ و أُمَجِّدُکَ بِعَدَدِ ما أُدیرُ بِهِ سُبحَتی»1 بعد تا شب هر مقدار که انسان این تسبیح را بگرداند این ملائکه در پروندهاش وارد میکنند، همینطوری صحبت میکند بگرداند ولو اینکه دیگر ذاکر هم نباشد؛ خود بنده از مرحوم علامه طباطبائی ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ شنیدهام که ایشان هم تأیید میکردند و میفرمودند که روایت درستی است.
و علیٰأیّحال اگر میخواهید ثواب ببرید مشغول باشید ما مانع ثواب شما نشویم! ببینید این نیرو که الآن قابلیت حرکات مختلف را دارد این نیرو در انگشتان ما موجود است و این حرکات تا وقتی که ارادۀ جاعل تعلق نگیرد دست راکد و ساکن است، وقتی ارادۀ فاعل ـ همین ما ـ بر حرکت انامل تعلق میگیرد ما یکدفعه میبینیم که انامل باز شد، این باز شدن کجای دستهای من بود؟! این درون او مخفی است. قابلیت دارد، استعداد برای باز شدن دارد دوباره ارادۀ فاعل تعلق میگیرد این انگشتانی که باز شده است حالا میبندیم. الآن هیچگونه خلل و فُرَجی بین این انامل موجود نیست. دوباره ارادۀ جاعل تعلق میگیرد این دست را میبندد و به شکل مشت درمیآورد و به هزار طور شما میتوانید انجام دهید.
پس تمام این مراحل مختلف در این انامل موجود هست بدون اینکه یک گرم از این کم یا زیاد بشود یعنی هیچ، فقط جاعل است که میتواند حرکات مختلف را از امر واحد دربیاورد، چرا؟! چون اراده مختلف است یعنی یک وقت اراده تعلق به باز شدن انامل میگیرد، یک وقت اراده تعلق به جمع انامل میگیرد، یک وقت اراده به این کیفیت یا به آن کیفیت تعلق میگیرد و براساس توانی که در این انامل موجود هست ارادههای مختلفی هم موجود هست.
- . الدعوات، راوندی، ج 1، ص 62؛ مستدرک الوسائل، ج 5، ص 124.
ترجمه: «خدایا! همانا صبح میکنم درحالیکه تو را تسبیح میگویم و تو را تمجید میکنم و تو را ستایش میکنم و تو را تهلیل (لا إله إلاّ الله گفتن) میگویم به عدد آنچه میچرخانم تسبیحم را.» (محقق)
- . الدعوات، راوندی، ج 1، ص 62؛ مستدرک الوسائل، ج 5، ص 124.
