تبیین حقیقت جعل و رابطه وجود با علت

فرق وجود مستمر با وجود حادث

علیٰ‌کلّ‌حال مسئلۀ وجود باقی و وجود مستمر، فرقش با وجود حادث فقط در این است که وقتی یک شیئی حادث می‌شود آن صورت نوعیه‌اش تغییر پیدا می‌کند اما در وجود مستمر صورت نوعی باقی است گرچه بر هر ثانیه هزاران حال بر او خواهد رفت گرچه متوجه هم نیست ولی خیلی چیزها بر او می‌رود و خودش نمی‌فهمد که خلاصه چه تغییر و تحولاتی همین‌طور پیش می‌آید.

تلاش یک دنیا برای بقاء ما

می‌گوید: «در اندرون من خسته دل چه فریاد است»¹ که همین‌طور دارد [فریاد می‌کند]. اگر چشم ما به آن جهت باز بشود؛ ـ نه فقط مثالی، جهت مثالی خیلی مسئله نیست ـ به جهت ملکوتی مثال، آنجا خواهیم دید که یک دنیا دارد برای بقاء ما همین‌طور تلاش می‌کند! یک دنیا! یک عالم دارد برای بقاء همین‌طوری تلاش می‌کند و او را می‌برد! خیلی این مسائل عجیب است! خیلی اینجا عجیب است! شما خیال می‌کنید وقتی یک مرض پیدا می‌شود همین‌طوری یک‌دفعه شما صبح از خواب بیدار می‌شوید و سرما می‌خورید و این هیچ سابقه‌ای ندارد؟! فکر می‌کنید صحت شما هیچ مسئله‌ای ندارد؟! قضایایی که اتفاق می‌افتد اینها مسبوق به سابقه نیستند؟! تمام عالم برای بقاء یک وجود و برای بقاء آن وجود ـ این برای آن، آن برای این، همه برای کسی دیگر ـ همین‌طور در حال حرکت و در حال صنع هستند؛ این او را می‌سازد و آن او را می‌سازد و همه یکی دیگر را می‌سازند. خلاصه اوضاعی است‌ إ‌ن‌شاء‌الله دا فقط چشم انسان را باز کند تا ببیند.

تمام عالم همه در حال پیوستگی!

یکی از دوستان نقل می‌کرد می‌گفت که مدتی بود از خدا این کیفیت وجود و کیفیت آن تکوّن اشیاء را می‌خواستم که به‌طور شهودی برای من مطلب را باز کند. بعد می‌گفت به من گفتند: طاقت نداری! تحمل نداری و نمی‌توانی! می‌گفت: ما باز اصرار کردیم و فقط یک لحظه مشاهده کردم. خودش می‌گفت که اگر ادامه پیدا می‌کرد دیوانه شده بودم یعنی اصلاً دیگر قدرت برای تعمق و خلاصه قدرت برای چیز دیگر نداشتم که چطور تمام عالم وجود دارند برای تکوّن و برای موجودیت همدیگر تلاش می‌کنند. وقتی شما می‌بینید در روایت دارد: «إنّ جمیعَ دَوابِّ الأرضِ لَتُصلّی علَی طالبِ العِلمِ حتّی الحیتانُ فی البَحرِ»² در اینجا قضیه باید روشن بشود که ماهی در دریا در فلان اقیانوس و در فلان بحر به طالب علمی که در فلان جا هست چه‌کار دارد؟ به طالب علمی که دارد این مسائل را می‌شنود و طلب علم می‌کند، چه‌کار دارد؟ جهتش این است که آن الآن با ملکوت این طالب علم تماس دارد. حالا بعد مسافت هیچ دلیلی بر [عدم] قرب آن ملکوت خود اشیاء نیست. مسافت بین اجسام بعید هست اما دعا که به نفس برمی‌گردد با صور ملکوتی اشیاء و حقیقت و سرّ اشیاء در ارتباط و در تماس است.