تحلیل حقیقت فناء عین ثابت در ذات الهی

در اینجا در مسئلۀ فناء در اسماء و صفات اشکالی پیدا نمی‌شود، همین‌که این عین ثابت می‌خواهد ملحق به ذات بشود و فناء در ذات پیدا کند و به عبارت دیگر به تعبیر شما نفس ذات تنزل پیدا کند، نه‌اینکه عین ثابت در اینجا باشد، اگر خود ذات می‌خواهد تنزل پیدا کند، این عین ثابت کجا رفت؟! آیا این عین ثابت حدش را ازدست داد یا ازدست نداد؟! اگر عین ثابت حدش را ازدست داد بنابراین اشکالی که بر آقا وارد می‌شود این است که ازدست دادن این حد، دیگر با مبدأ عین ثابت در اینجا منافات پیدا می‌کند چون مبدأ عین ثابت در قوس نزول با منتها و مآل عین ثابت در قوس صعود که می‌خواهد بقاء پیدا کند، دوتا می‌شود. آن عین ثابتی که در قوس نزول آمد، عین ثابت غیر پخته و خام بوده است و آن عین ثابتی که می‌خواهد بعد از این فناء بقاء پیدا کند عین ثابت پخته و عارف است؛ عین ثابتی است که تمام صفات کمال را دارد. بین مبدأ و منتها دو چیز هست مثل اینکه در ابتدای قضیه یک کارخانۀ کبریت‌سازی دارید، از یک طرف باروت و این الوار چوب و گوگرد را وارد این کارخانه می‌کنید و از آن‌طرف بسته‌های کبریت که چوب همراه با گوگرد است خارج می‌شود. حالا اگر از آن‌طرف الوار چوب وارد کنید و از طرف دیگر مجسمۀ پلاستیک خارج شود، آیا می‌شود؟! نمی‌شود! شما از این‌طرف چوب و گوگرد وارد کردید و از آن‌طرف عروسک بیرون می‌آید می‌گویید که چرا این‌طوری است؟! گفت که گندم و جو واحد است، این جو را خر بخورد کره‌خر می‌زاید، همین جو را مشهدی حسن بخورد مشهدی حسین می‌زاید!! خلاصه ماهیت این جو [است و] باید دید که ماهیتش [چیست]!

لزوم سنخیت بین مبدأ و معاد

این تفاوت بین ابتدا و انتها نمی‌شود باشد! باید بین اول و آخر سنخیت باشد، باید بین مبدأ و معاد [سنخیت باشد]. این سنخیت مقتضای همین جنبۀ علیت است. پس اگر قرار باشد که تمام حدود عین ثابت ازبین برود، اشکال بر مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ وارد می‌شود و اگر قرار باشد که این عین ثابت به حال خود باقی باشد، فناء حاصل نشده است!