حقیقت عین ثابت و مراتب وجود

به‌عنوان سیدی احترام می‌گذاشت و شام برای ما آورد و ما هم به‌عنوان سیدی خوردیم!! ابداً [یادش نیامد] و ما هم او را اذیت نکردیم که به او فشار بیاید، می‌گفتیم و می‌خندیدیم. او هم به‌عنوان یک سید که از کوچه داخل خانه‌اش آمده است و او را اطعام می‌کند! اصلاً به‌طورکلی بینش تغییر می‌کند یعنی چیز دیگری می‌شود! آن رو بود و حالا تبدیل به این رو می‌شود!

این ادراکاتی است که می‌گویند که مسئلۀ ولی [فرق می‌کند]! «کار نیکان را قیاس از خود نگیر»¹ به‌خاطر همین است! به‌خاطر اینکه این دید تبدیل به دید دیگر شده است، لذا دیگر نباید با دید قبلی با اینها مواجه شد! با دید قبلی مواجه بشوید کار خراب می‌شود و خطر پیش می‌آید! انسان باید همیشه جای احتمال بگذارد، جای مسئله‌ای برای خودش باقی بگذارد! نباید با دید قبلی که با سایر افراد برخورد می‌کند با امام برخورد کند! لذا امام علیه‌السّلام می‌فرماید و در روایات داریم که ما یک چیزهایی را می‌بینیم که شما نمی‌بینید. نمی‌تواند هم بیان کند! خب عقل و شعور ما نمی‌رسد چه‌کار کنیم؟! نه او می‌تواند بیان کند و نه ما می‌توانیم بشنویم، آن‌هم ما را می‌چرخاند!

بنابراین در مسئلۀ عین ثابت حقیقت همۀ اشیاء یعنی اسم همان حقیقت نباتیه و حیوانیه را عین ثابت می‌گذاریم و تمام این عین ثابت‌ها که عین ثابتشان باقی است ولو اینکه صورتشان تغییر پیدا کند؛ الآن اگر این درختی که دارای شعور است را قطع کنید، در اینجا آن حقیقت درخت بودن و عین ثابتش ازبین نمی‌رود! بله، بدن و جسم این درخت تبدیل به رماد شده است ولی عین ثابت آن شجر چون حیات دارد هست. همین گوسفندهایی را که ذبح می‌کنید و کباب می‌کنید، تمام اینها عین ثابتشان وجود دارد گرچه جسمشان تبدیل به آقازاده‌ها و بنده‌زاده‌ها شده است!

تلمیذ: مولوی می‌گوید که «از جمادی مردم و نامی شدم»² یعنی من از همین جماد بودم از همین نامی بودم از همین حیوان بودم خودم انسان شدم! چطور می‌شود بقاء عین ثابت حیوانیت باشد و در‌عین‌حال شخصی انسان باشد؟!