حقیقت عین ثابت و مراتب وجود

استاد: این حرف دوم صحیح است.

تلمیذ: دوتا حاشیه در دو جا دارند، در آنجا چیزی نفرمودند و در اینجا این را می‌فرمایند.

استاد: بله یادم است، آن را فقط نقل قول کرده‌اند.

تلمیذ: در سیر و سلوک هم هست، در هر دوتا در پاورقی هست.

استاد: این را در لب الباب دیده‌ام.¹

تلمیذ: در همعات به‌عنوان متن است ولی در سیر و سلوک به‌عنوان دوتا پاورقی مجزا از هم مطرح شده است.

استاد: خب آنجا این‌طور گفتند و بعداً در آن توضیح داده‌اند چون بعد از این است.

تلمیذ: سیر و سلوک بحرالعلوم؟

استاد: لابد آن حاشیۀ بعدی که گفتند چه کسی گفته است بالأخره ناظر بر این است.

تلمیذ: یعنی حرف نامربوطی است؟

استاد: بله، صحیح نیست. اصلاً ماده چه‌کاره است؟! می‌گفتند که عمر انسان برای چند مرتبه رسیدن به فناء کافی است یعنی انسان [می‌تواند] چند مرتبه با این عمر به فناء برسد. مثل اینکه ما کارمان خیلی خراب است!

تلمیذ: در اولش گیر کردیم!

استاد: کار ما خیلی خراب است. کاری که آنها می‌کردند، عمر آنها [برای چند مرتبه کافی بود]!

تلمیذ: یک تعبیر هم در متن‌های کتاب دارند که نمی‌دانم بحرالعلوم است یا لب اللباب که سالک تا وقتی از دار دنیا نرفته است به تجرد محض و فنای مطلق نمی‌رسد به‌خاطر اینکه تعلق به تدبیر بدن خود دارد، ظاهراً با نظر خوشان سازگار نیست.

استاد: سازگار نیست.

تلمیذ: بعضی‌ها این مسئله را مطرح کردند که پیش امام رفتن؛ امامی که از نظر جسم عنصری از دار دنیا رحلت کرده است، ایشان بهتر می‌تواند قضاء حوائج مردم را انجام بدهد و من این را منطقی ندانستم و گفتم که امام هیچ فرقی نمی‌کند و ازدیاد صورت نمی‌گیرد.

تلمیذ: خب آن اشکالاتی است که بر مرحوم آقا داشتند شاگردان مرحوم آقای انصاری می‌گفتند که مرحوم انصاری قوتش بیشتر است تا وقتی که زنده بود. این اشکالات در روح مجرد آمده ...

استاد: خب چرا آن موقع پیش مرحوم قاضی نرفتند؟! در زمانی که پیش آقای انصاری بودی خب چرا پیش آقای انصاری رفتی؟! مگر مرحوم قاضی آنجا نبود، او قوتش بیشتر است.