تحلیل کیفیت ارتباط میان حادث و قدیم در نظام هستی

مترتب بودن وصول به مرتبۀ بالاتر، بر تمامیت صورت مرتبۀ ماقبل

بنابراین رفتن و وصول به هر مرتبه‌ای مترتب است بر تمامیت صورت مرتبۀ ماقبل؛ مرتبۀ ماقبل از نقطه‌نظر مرتبیت باید تمام باشد، وقتی تمام بود آن‌وقت انسان به مرتبۀ دیگر منتقل می‌شود مثل کارهایی که انجام می‌دهد. شما می‌خواهید که عده‌ای را دعوت کنید، اول می‌گویید که آن کسی که مسلّم مسلّم مسلّم است جناب آقای حاج ... است، دیگر ایشان باید دعوت بشوند و در این شکی نیست. بعد فکر می‌کنید که حالا دیگر چه کسی باشد؟ می‌گویید که حالا مثلاً تا ده نفر دیگر را دعوت می‌کنیم. مثلاً تا ده نفر را زورتان می‌رسد که دعوت کنید لذا اینکه دیگر مسلّم است و اصلاً جای بحث و فکرش نیست. برحسب شرایطی که آن شرایط معیّن‌کنندۀ ما بر اشیاء هستند یکی‌یکی آنها را دعوت می‌کنیم.

بی معنا بودن انتظار در خلق مبدأ أعلیٰ

حالا فرض کنید که خدا می‌خواهد اشیاء عالم وجود را خلق کند نیاز به فکر کردن دارد؟! مثلاً اول ملائکه را درست می‌کنیم بعد یک مدت بگذرد ببینیم چه می‌شود و چطوری از آب درمی‌آید! این خلقت ملائکه چه نحوه می‌شود؟! باهم دعوا می‌کنند؟! سر جنگ دارند یا سر صلح دارند؟! می‌گوییم که اینها موجودات بدی نبودند، اینها موجودات خوبی بودند. می‌گوییم که حالا جن را هم درست کنیم، نمی‌شود که اینها باهم دعوا نکنند، بالأخره چیزی ببینیم! یک داد و بیدادی در خارج باشد! گفت:

بالأخره باید در خارج شلوغ باشد. جن را هم درست کردیم که خلاصه آنها روی سر هم ریختند و بعد مدتی شد و گفتیم که حالا بالأخره این شیاطین هم بیاوریم به جان هم بیندازیم. شیاطین را هم درست کردیم و ایستادیم نگاه کردیم که اینها چه‌کار می‌کنند. مدتی گذشت گفتیم که حالا یکی درست کنیم که مجموعه‌ای از همۀ اینها داشته باشد! گفت: سوزاک و سفلیس و چه داری؛ آنچه خوبان همه دارند تو تنها داری! از شیاطین یک مقدارش را گرفت و از جن هم یک مقدارش را گرفت و از ملک هم گرفت، حالا از اینها انسان درست کنیم. مسئله که این‌طور نیست، حالت انتظار در خلق مبدأ أعلیٰ معنا ندارد.