تحلیل کیفیت ارتباط میان حادث و قدیم در نظام هستی

خلقت تمام اشیاء عالم براساس یک اراده!

لذا می‌گوید:

یعنی یک اراده است و با آن یک اراده تمام عالم وجود که مورد نظر حق است انجام می‌شود؛ هرچه مورد نظر اوست. فرض کنید که شما بگویید که چرا الآن در این شهر جمعیت زمین چهار میلیارد است؟! چرا خدا ده میلیاردش نکرده است؟! خودش نخواست و این دست بنده و شما نیست. بحث تمام این مسائل می‌آید، این حرف‌های متکلمین و حرف‌هایی که مبدأ فیاض هیچ‌وقت خالی از فیض نخواهد شد و جواب‌هایی که نسبت به اینها داده می‌شود بعداً می‌آید. من‌باب‌مثال چرا این شخص یک متر و هشتاد سانت قدش است و چرا شش متر نشده است؟! او خودش خواسته است. این از نظر کمیت است. از نظر تعداد چرا الآن جمعیت این مقدار است و بیشتر یا کمتر نیست؟! چرا در آنجا زلزله می‌آید؟! چرا در اینجا چه می‌آید؟! تمام اشیائی که در عالم هستند همه براساس یک اراده است نه‌اینکه این اراده از نقطه‌نظر کمال و نقص بر ارادۀ ماضیه مترتب باشد. نه‌اینکه ارادۀ ماضیه علت و سبب برای ارادۀ مجدد شود، نه‌خیر! همۀ اینها حالت انتظار است، حالت انتظار حالت نقص است و نقص حالت جهل است و ذات حضرت حق مبرّیٰ و منزه از هر جهل است. بنابراین از نقطه‌نظر برهان هیچ‌گونه مفری وجود ندارد از اینکه دفعةً واحدة همۀ اشیاء در عالم وجود به ارادۀ واحده خلق شده است.

نکته‌ای که در اینجا باقی می‌ماند این است که از نقطه‌نظر حق همۀ عالم وجود، طرفةٌما و به ارادۀ کُن تکوینی ﴿إِنَّمَآ أَمۡرُهُۥٓ إِذَآ أَرَادَ شَيۡ‍ًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ﴾،² ﴿وَمَآ أَمۡرُنَآ إِلَّا وَٰحِدَةٞ كَلَمۡحِۢ بِٱلۡبَصَرِ﴾³ که در آن آیه اشاره می‌کند و مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ هم اشاره دارند که کل عالم اعم از عالم ماده و عالم مجرد به امر واحد در خارج محقق هستند. تمام اینها گرچه به امر واحد است ولی صحبت در این است که نظام عالم از قاعدۀ علیت و معلول که خارج نیست یعنی همان ارادۀ تکوینی و همان کُن تکوینی براساس ترتب معلول بر علت در عالم ماده این اقتضاء را کرده است پس چطور ممکن است خودش مخالف با این عالم انجام شود؟!