تحلیل کیفیت ارتباط میان حادث و قدیم در نظام هستی

تلمیذ: زمان نمی‌تواند برداشته شود اگر بخواهد جسم باشد این برای ما ابهامی است.

استاد: ما در تحت زمان هستیم. خود زمان مگر وجود ندارد؟! یعنی این نوع زمان اصلاً چیز خارجی نیست! برفرض هم که چیز خارجی باشد دوباره مسئله‌ای نیست! کاری را که نمی‌شود کرد و امکان ندارد این است که ولیّ یا امام نمی‌تواند زیدی را که از مادر متولد بشود، مادر را از او متولد کند، چرا؟ چون قبلاً پروندۀ این نظام بسته شده است. مثلاً زید باید از صغریٰ به دنیا آید و عمرو باید از کبریٰ به دنیا آید. او کاری که می‌کند یک مسئلۀ جدیدی را به‌وجود می‌آورد. آن زیدی که در تحت این قانون هست و این پرونده‌اش دیگر تمام و بسته شده است و از تحت صغریٰ باید بیرون بیاید دیگر نمی‌شود از این مرد بیرون بیاید، این مرد است و آن زن است! این باید حامله شود و نُه ماه طول بکشد تا بچه از او متولد شود. این زید که الآن از اینجا می‌خواهد بیاید این زید در نظام عالم درست شده و تمام شده و کارهایش انجام شده و پرونده‌اش بسته شده است. پس چرا ما نمی‌بینیم؟ ما در اینجا محکوم به زمان هستیم یعنی شرط برای وجود خارجی، زمان است باید کم‌کم حاصل شود تا آن که آن زمان ...

تلمیذ: زمان یک امر اعتباری است چطور می‌تواند حاجب شود؟!

استاد: منظور ما از زمان تدریج است.

تلمیذ: تدریج هم معنا ندارد.

استاد: چرا سلسلۀ علیت یک تدریج است.

تلمیذ: فرمودید که منافاتی با سلسلۀ علیت هم ندارد و ما می‌توانیم توضیحش بدهیم ولی این برای زمانی است که بتوانیم در ظرف زمان توضیحش دهیم. ما اگر از زمان خارج شویم مثل فیلمی که در عرض یک دقیقه بخواهیم نشان دهیم مثلاً شصت قطعه فیلم است، الآن باید هر فیلم هم عکس یک لحظه را بردارد پس دراین‌صورت الآن اگر بخواهیم حساب کنیم از این کرۀ زمین باید بی‌نهایت کره زمین واقعیت خارجی در عالم باید باشد.