تفاوت امکان ذاتی و امکان استعدادی
تحلیل نسبت میان ماهیت، وجود خارجی و استعداد تحول
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق تفاوتهای میان امکان ذاتی و امکان استعدادی میپردازند. بحث با بررسی ماهیت امکان استعدادی به عنوان یک کیفیت خارجی و حالت تهیؤ در موجودات آغاز میشود. استاد با تفکیک میان امکان ذاتی که وصف ماهیت است و امکان استعدادی که وصف عین خارجی است، به نقد دیدگاههایی میپردازند که این دو را از باب اشتراک لفظی میدانند. در ادامه، سیر بحث به چگونگی اتصاف موضوعات به امکان استعدادی و نقش شرایط زمانی و مکانی در تحقق استعدادها میرسد. این جلسه با تبیین این نکته به پایان میرسد که اوصافی نظیر شدت و ضعف، تنها به مستعد و وجود خارجی تعلق میگیرند و امکان استعدادی در واقع وصفی به حال متعلق است که به واسطه رابطه میان موضوع فعلی و مآلِ آن، به موضوع نسبت داده میشود.
مرتب سازی:
تفاوت امکان ذاتی و امکان استعدادی
12فالإمکانُ الوقوعیُّ بِما هوَ إمکانٌ وقوعیٌ لِلشّیءِ قائمٌ لا بِهِ بَل بِمحلهِ فَهوَ بِالوصفِ بِحالِ المُتعلقِ أشبه.
امکان وقوعی از نظر وقوع خارجیاش قائم است، نه به این شیء بلکه به محل آن شیء [قائم است] که همان جهت خارجی اوست یعنی همان جهت حادث اوست. امکان وقوعی به وصف به حال متعلق، اشبه است و امکان وقوعی برای این امر خارجی نیست بلکه برای آن امر حادثی است که این امر خارجی به آن امر حادث متحول میشود. ما از این نقطهنظر صفت برای این میآوریم. این صفتی که برای این میآوریم صفت این امکان وقوعی انسانیت برای این نطفه بهلحاظ تبدلش به آن انسانیت است. پس در واقع امکان وقوعی برای انسان است نه برای این نطفه که الآن هست.
تلمیذ: ببخشید تعبیر به امکان وقوعی کردن از امکان استعدادی بهخاطر همین بحث دومی است که....
استاد: بله بهخاطر همان است.
تلمیذ ... .
استاد: نه، این برای همان جنبۀ حدوثش است.
أللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد