تحلیل امکان ذاتی و امکان استعدادی

تلمیذ: یک وقت مصادیق را نگاه می‌کنیم و می‌گوییم که مصادیق و مفاهیم کلمۀ عین ...

استاد: شما به مصداق چه‌کار دارید؟ اصلاً به مصداق کاری نداریم، به مفاهیم و طبیعت کار داریم.

تلمیذ: اینها را نگاه می‌کنیم با این تناسب‌بندی در خود معنای اشتراک لفظی باید قید بشود، این را قید نکردند.

استاد: چرا قید نکرده است؟! اصلاً معنای اشتراک لفظی یعنی اشتراک لفظ، خود شما دارید می‌گویید: اشتراک در لفظ، پس اشتراک در معنا نیست؛ یعنی یک لفظی را برای یک معنایی وضع کردید و یک لفظ را هم برای [معنای دیگر وضع کردید]، اصلاً ممکن است برای نقیضین لفظ وضع بشود، اصلاً عین برای نقیضین است.

تلمیذ: بله، من امکان را رد نمی‌کنم ولی ممکن است تناسب در متواتر باشد و واضع وضع کند.

استاد: اگر باشد آن اشتراک معنوی می‌شود و دیگر اشتراک لفظی نیست.

تلمیذ: خب آخر اشتراک معنوی این است که بر یک شیء وضع می‌کند و دو مصداق دارد.

استاد: یعنی معنایش این است که آن مفهوم و طبیعت مورد نظر برای آن مدلول است و بعد این را برای دو مصداق مختلف وضع می‌کنند یعنی یک وضع به‌طورکلی دارد یا یک وضع خاص دارد. یا به عبارت دیگر در اشتراک معنوی ممکن است حتی لحاظ بعضی از کیفیت تسانخ و سنخیت و اینها هم باشد ولی وحدت در طبیعت قطعاً مورد نظر نیست. فرض کنید که ممکن است بین یک حیوان ...

تلمیذ: منظورتان اشتراک لفظی است؟

استاد: بله، ممکن است فرض کنید که برای أسد وضع کند و بعد نگاه کند ببیند که فلان حیوان هم حیوان قوی است و بد نیست، برای ببر هم آن أسد را وضع کند یعنی أسد را برای حیوان وضع کرده است نه به‌خاطر شجاعتش! گفته است که حالا برای آن‌هم که مثل آن است وضع کند. در اینجا طبایع، طبایع مختلفه است منتها به یک لحاظ شجاعت! منظور من این است که لفظ برای شجاعت وضع نشده است یعنی مفهوم و مدلول لفظ، یک طبیعت خاص است.