اتحاد وجود و ماهیت در خارج

اقتضاء حمل وجود بر ماهیت

البته مرحوم آخوند می‌فرمایند که باز تصور این تسلسل در اینجا اثبات مدعا را می‌کند. اثبات مدعا به این منوال که وقتی شما یک وجود را حمل بر ماهیت می‌کنید اقتضاء می‌کند که آن ماهیت ثابت باشد؛ یعنی ثبوتُ شَیءٍ لِشیءٍ فرعِ ثبوتِ المُثبت لَه لا الثابت وقتی که شما یک شیئی را برای شیء دیگر ثابت می‌کنید، وقتی که یک وصف را برای موصوف ثابت می‌کنید، ثبوت وصف برای موصوف اقتضاء می‌کند که آن مثبت له ما که عبارت از همان موضوع و محل است ثابت باشد نه‌اینکه ثبوت شیءٍ لِشیءٍ فرع ثبوت ثابت است که خود همین شیء وصف باشد؛ همین وصفی که دارد حمل بر موصوف می‌شود. وصف، عرض است و عرض باید قائم به جوهر باشد و جوهر باید در اینجا ثابت باشد.

بنابراین وقتی که این وجود را که همان تسلسل است را می‌خواهید حمل کنید و این وجود را بر آن محل عارض کنید باید بالأخره به یک جایی برسد که وجود آن محل دیگر عرضی نخواهد شد. پس حتی اگر تسلسل را هم در اینجا درنظر بگیرید بالأخره از یک وجود غیر عرضی در اینجا بی‌نیاز نخواهید بود. مضافاً به اینکه تسلسل قطع خواهد شد. این کلام مرحوم آخوند بود. البته در این فصل مطالب خیلی زیاد است و فصل طولانی‌ای هم هست و خیلی این فصل، فصل مفیدی است و خیلی در آن حرف هست که تا آن جایی که دیگر وقت داشته باشیم راجع به خصوصیات این مطالب صحبت می‌کنیم و امکان هم دارد که از عرفان نظری هم در اینجا مطالبی به میان بیاوریم.

فَصل (22).

فی إثباتِ أنَّ وجودَ المُمکن عَینُ ماهیتِه خارجاً و مُتحدٌ بِها نَحواً مِن الاتحاد.

لِأنَّهُ حَیثُ بَینّا أنَّ الوجودَ بِالمَعنَى الحَقیقی لا الانتزاعی المَصدری العامِّ مِن الأمورِ العینیةِ فَلو لَم یَکنِ الوجودُ الإمکانی مُتحداً بِالماهیةِ المُمکنةِ اتحادَ الأمرِ العَینی مَعَ المَفهومِ الاعتباری.