ماهیت و کیفیت ارتباط وجود ذهنی با وجود خارجی

استاد: این مقام تصدیق است. در یک جلسه راجع به تصدیق عرض کردم که دو نحوۀ تصدیق داریم. تصدیق به تصور هم خودش یک تصدیق است. یک وقت یک صورت در ذهن شما می‌آید و بعد شما می‌گویید: این صورتی که در ذهن من آمده با آنچه که در خارج هست مطابق است، این یک قضیۀ ثانویه است و جزء معقولات ثانویه به‌حساب می‌آید ولی معقولۀ اول شما همان صورت ذهنی است که از آن شیء خارجی و از آن پدیده و حادثه خارجی برای شما پیدا شده است، اسم آن را علم می‌گذاریم. علم و معلوم بالذات عبارت از همان صورت است. حالا شما ممکن است ده‌تا صورت پیدا کنید و بعد دوباره بهتر آن را نگاه کنید. یک صورت جدیدتری می‌آید [و می‌گویید که] به‌به چه قشنگ است! دوباره یک نگاه دیگر به او می‌کنید و باز همین‌طور یک صورت دیگر می‌آید. ممکن است صورهای متعدده‌ای برای شما به‌عنوان معلوم بالذات پیدا شود یعنی کسی که می‌خواهد یک جنسی را بخرد، اول نگاه می‌کند [و می‌بیند که] این هندوانه و خربزه دارد. اول یک صورتی در ذهن می‌آید، وقتی که جلوتر می‌رود که ببیند واقعاً خربزه‌هایش خوب است، یک نگاه دقیق‌تر و بهتری می‌کند و حالا یک صورت دقیق‌تری آمد، حالا که می‌خواهد برود سوا کند قشنگ این‌طرف و آن‌طرفش را می‌بیند!

درست مثل خواستگاری! وقتی که می‌خواهید به خواستگاری بروید یک تصوری هست که می‌گویند که خوب است. بسیار خوب یک صورت اجمالی آمد. بعد می‌روید یک نگاه می‌کنید [و می‌بینید] خب بدک نیست! می‌گویید: می‌شود باز هم بیاییم ببینیم؟! باز هم ببینیم به‌خاطر اینکه دوباره دقیق‌تر نگاه کنیم!! چرا؟ به‌خاطر اینکه باید کاملاً وحدت انجام بشود و خب هرچه که وحدت قوی‌تر می‌شود طبعاً دقت و ظرافت در مسئله هم باید بیشتر باشد!!

این معلوم بالذاتی که الآن در نفس پیدا شده است، این معلوم بالذات عبارت از همان علم است. این معلوم بالذات با آن وجود ذهنی یکی است و صورت مجدد که پیدا می‌شود، آن صورت مجدد داستان خودش را دارد و به این اوّلی مربوط نیست! صورت ثالثه پیدا می‌شود باز حکایت خاص به خودش را دارد. این معلوم بالذات برای شما با چه امری حاصل شده است؟ با وجود ذهنی؛ یعنی وجود ذهنی که بر این عارض می‌شود، این در ذهن پیدا می‌شود. حالا نه‌اینکه این در ذهن آمده و بعد وجود ذهنی به او خورده است، وجود ذهنی که خلق می‌کند آنگاه شما به ماهیت پی می‌برید! یعنی نفس به‌واسطۀ ارتباط با خارج صورت می‌سازد. صورت می‌سازد یعنی چه؟! یعنی این دستگاه شروع به گردش و کار کردن می‌کند و وقتی که این کار کرد یک‌دفعه در ذهن شما یک معلوم بالذات قرار می‌گیرد و اسم آن را ماهیت و وجود ذهنی می‌گذارید منتها این مسئله سریع انجام می‌گیرد. در یک ثانیه این نفس ارتباط برقرار می‌کند و با آن اتحاد برقرار کردن، به آن ماهیت وجود می‌دهد و وقتی که وجود داد در ذهن شما می‌آید و می‌گویید که من دیدم. اینکه می‌گویید که من دیدم، خیلی کارها انجام شده است.