مبانی و دیدگاه‌های موجودیت اشیاء
تحلیل نسبت میان ماهیت و حقیقت وجود در خارج
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی یکی از مباحث بنیادین فلسفی یعنی کیفیت موجودیت اشیاء می‌پردازند. بحث با طرح این پرسش آغاز می‌شود که چه عاملی موجب می‌شود یک شیء در خارج «موجود» تلقی شود و چه تفاوتی میان ماهیت و وجود در عوالم مختلف وجود دارد. در ادامه، دیدگاه‌های گوناگون از جمله نظریه اتحاد مفهوم وجود با ماهیت، قول اشعری‌ها مبنی بر عینیت وجود با ذات، و دیدگاه متکلمین و مشهور حکماء درباره عروض وجود بر ماهیت مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد. استاد با تفکیک میان ظرف ذهن و ظرف خارج، تبیین می‌کنند که چگونه وجود مطلق در نزول خود، ماهیات و حدود را ایجاد می‌کند. در نهایت، این نتیجه حاصل می‌شود که حقیقت وجود در واجب تعالی با وجودات ممکنات متفاوت است و تفاوت میان ماهیت و وجود، بیش از آنکه خارجی باشد، یک تمایز مفهومی در ظرف عقل است.
مبانی و دیدگاه‌های موجودیت اشیاء
توضیحات:
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی یکی از مباحث بنیادین فلسفی یعنی کیفیت موجودیت اشیاء می‌پردازند. بحث با طرح این پرسش آغاز می‌شود که چه عاملی موجب می‌شود یک شیء در خارج «موجود» تلقی شود و چه تفاوتی میان ماهیت و وجود در عوالم مختلف وجود دارد. در ادامه، دیدگاه‌های گوناگون از جمله نظریه اتحاد مفهوم وجود با ماهیت، قول اشعری‌ها مبنی بر عینیت وجود با ذات، و دیدگاه متکلمین و مشهور حکماء درباره عروض وجود بر ماهیت مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد. استاد با تفکیک میان ظرف ذهن و ظرف خارج، تبیین می‌کنند که چگونه وجود مطلق در نزول خود، ماهیات و حدود را ایجاد می‌کند. در نهایت، این نتیجه حاصل می‌شود که حقیقت وجود در واجب تعالی با وجودات ممکنات متفاوت است و تفاوت میان ماهیت و وجود، بیش از آنکه خارجی باشد، یک تمایز مفهومی در ظرف عقل است.
مبانی و دیدگاه‌های موجودیت اشیاء
12تلمیذ: وَ هوَ عندهُم مُخالفٌ لوجوداتِ الممکناتِ بِالحَقیقَة یعنی چه؟
استاد: یعنی حقیقت آن فرق می‌کند. از نظر مفهوم انتزاعی یکی است ولی ازنظر حقیقت متفاوت است. شما آن مفهوم وجود را بر همۀ موضوعات حمل می‌کنید مثلاً بگویید: زیدٌ موجودٌ، اللهُ موجودٌ ولی آیا حقیقت وجود زید با حقیقت وجود خدا یکی است؟! خیر، تفاوت دارد. حقیقت زید محدود است و دارای نوع، جنس، فصل و صورت است ولی حقیقت وجود خدا [هیچ‌کدام از این خصوصیات را ندارد].
بالحقیقه یعنی به ذات، از نقطه‌نظر ذات تفاوت دارد؛ یعنی حقیقت این وجود خارجی با آن وجود خارجی تفاوت دارد ولی مفهوم آنها یکی است و به هردو یک مفهوم اطلاق می‌شود.
تلمیذ: نظر حضرت‌عالی همان نظر مشهور است؟!
استاد: بله با یک مختصر اختلاف.
أللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد