مبانی و دیدگاه‌های موجودیت اشیاء

پس مشهور از حکماء در مورد ممکنات قائل هستند که وجود عارض بر ممکنات می‌شود منتها عروض این وجود بر ممکن، نه به معنای عروض سایر عوارض بر معروضات خود است که سبق وجودی را لازم دارد اما در مورد باری تعالی این عروض وجود فقط بر ذات اوست چون در اینجا جدای از ذات او چیزی معنا ندارد.

تلمیذ: توجیهی که الآن فرمودید مربوط به عبارت قبل بود؟

استاد: بله.

تفصیلُ مقالٍ لِتوضیحِ حال: اختلفَ کلمةُ أربابِ الأنظارِ و أصحابِ الأفکارِ فی أنَّ موجودیةَ الأشیاءِ بِما ذا.

[تفصیل گفتاری برای توضیح حال. اختلاف نظر میان صاحب‌نظران و اندیشمندان در این است که] موجودیت اشیاء به چیست؟ آن سرّ مخفی در موجودیت اشیاء چیست؟! آن فوت کاسه‌گری و آن رمز در موجودیت اشیاء به چیست؟! آن چیزی که به عبارت عامیانه مشت‌پرکن است چیست؟! وقتی که می‌گوییم: زید موجود است، چه اتفاقی افتاده است که می‌گوییم: زید موجود است یااینکه زید موجود نیست؟!

فَذَهبَ بعضُ الأعلامِ مِن الکرامِ إلى أنَّ موجودیةَ کُلِّ شَی‌ءٍ هو کونه متحداً معَ مفهومِ الموجودِ و هو عندَه مفهومٌ بدیهیٌّ بسیطٌ یُعَبَّرُ عنه بِالفارسیةِ بِـ «هست» و ذَهَبَ أبوالحسنَ الأشعری إلى أنَّ وجودَ کُلِّ شَی‌ءٍ عین ذاتِه بِمعنى أنَّ المفهومَ مِن وجودِ الإنسانِ هو الحیوانُ الناطقُ و لفظُ الوجودِ فی العربیةِ و مرادفاتِه فی سائرِ اللغاتِ مشترکٌ بینَ معانٍ لا تکاد تَنحصر.

بعضی از آقایان فرموده‌اند: موجودیت هر شیئی عبارت از تحقق آن است و تحقق هم یک امر بدیهی است و همه هم می‌فهمند. تحقق و تقرر و ثبوتش همۀ اینها به معنای واحد است که این تحقق با مفهوم وجود متحد بشود؛ یعنی همان‌طوری‌که در مفهوم وجود می‌گویید: هست، این تحقق با هست یکی بشود. قبل از اینکه یکی شود، تحققی نبوده است. پس چه موقعی تحقق و تکوّن می‌گویید؟! وقتی که در واقع تکون و وجود، یک مصداق و یک مفهوم پیدا کنند، آن‌وقت می‌گوییم که این شیء هست. البته منظور از مفهوم وجود همان حقیقت وجود است منتها از آن تعبیر به مفهوم وجود آورده‌اند.