نقد مبنای وجود مطلق در کلام صوفیه
بررسی نسبت وجود عام و خاص در تحقق خارجی
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به نقد دیدگاه برخی از صوفیه درباره «وجود مطلق» می‌پردازند. بحث با این پرسش آغاز می‌شود که آیا وجود واجب، همان وجود مطلق و مفهومی است یا خیر. استاد با تبیین تفاوت میان وجود ذهنی و وجود خارجی، استدلال می‌کنند که وجود مطلق یک امر اعتباری و از معقولات ثانیه است که تحقق عینی ندارد. در ادامه، این مغالطه که «از رفع وجود مطلق، امتناعِ کل لازم می‌آید» مورد واکاوی قرار می‌گیرد و تفاوت میان امتناع ذاتی و امتناع بالعرض تشریح می‌شود. محور اصلی بحث، ابطال این پندار است که وجود خاص برای تحقق خود به وجود عام نیاز دارد؛ در حالی که به بیان استاد، امر بالعکس است و عام در تحقق خارجی خود، نیازمندِ ضمنِ خاص است. این جلسه با تأکید بر ضرورت تفکیک میان مابه‌الانتزاع‌های مختلف در مباحث توحیدی و فلسفی به پایان می‌رسد.
نقد مبنای وجود مطلق در کلام صوفیه
توضیحات:
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به نقد دیدگاه برخی از صوفیه درباره «وجود مطلق» می‌پردازند. بحث با این پرسش آغاز می‌شود که آیا وجود واجب، همان وجود مطلق و مفهومی است یا خیر. استاد با تبیین تفاوت میان وجود ذهنی و وجود خارجی، استدلال می‌کنند که وجود مطلق یک امر اعتباری و از معقولات ثانیه است که تحقق عینی ندارد. در ادامه، این مغالطه که «از رفع وجود مطلق، امتناعِ کل لازم می‌آید» مورد واکاوی قرار می‌گیرد و تفاوت میان امتناع ذاتی و امتناع بالعرض تشریح می‌شود. محور اصلی بحث، ابطال این پندار است که وجود خاص برای تحقق خود به وجود عام نیاز دارد؛ در حالی که به بیان استاد، امر بالعکس است و عام در تحقق خارجی خود، نیازمندِ ضمنِ خاص است. این جلسه با تأکید بر ضرورت تفکیک میان مابه‌الانتزاع‌های مختلف در مباحث توحیدی و فلسفی به پایان می‌رسد.
نقد مبنای وجود مطلق در کلام صوفیه
8استاد: بله، این نامه در کشکول شیخ بهائی هست؛1 بسیار نامۀ مهمی است. دو نامه‌ای که فخر رازی برای ایشان دارد و یکی ایشان برای او دارد.
مستبصر شدن برخی علمای اهل تسنن
شنیده‌ام فخر رازی در آخر عمر شیعه شده بود. من این‌طور شنیدم یعنی در جایی دیدم. بعضی‌ها بودند؛ یکی سیوطی در آخر عمر شیعه شده بوده و یکی این فخر رازی و یکی غزّالی بود، یکی هم خوارزمی. [راجع به شیعه شدن] ابن‌أبی‌‌الحدید هم نمی‌دانیم.
تلمیذ: ابن‌هشام هم بود؟!
استاد: او از اول شیعه بود.
أللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد
- . الکشکول، ج 2، ص 335.