حقیقت وجود و تجلی آن در کثرات

تلمیذ: مسامحه است.

استاد: نه، مسامحه به همین معنا است که این ظهور در اینجا به شکل تجردی خودش درمی‌آید.

متلاشیة کما قال‌ ﴿لِّمَنِ ٱلۡمُلۡكُ ٱلۡيَوۡمَ لِلَّهِ ٱلۡوَٰحِدِ ٱلۡقَهَّارِ﴾ و ﴿كُلُّ شَيۡءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجۡهَهُۥ﴾¹ و فی الصغرىٰ تحوله مِن عالمِ الشهادةِ إلى عالمِ الغیبِ فَکما أنَّ وجودَ التعیناتِ الخلقیةِ إنّما هو بِالتجلیاتِ الإلهیةِ فی مراتبِ الکثرةِ.‌²

در قیامت صغریٰ تحول از عالم شهادت به عالم غیب هست چنان که وجود این تعینات در عالم خلق به‌واسطۀ تجلیاتی است که خداوند متعال در عوالم مادون و در عوالم اسماء و صفات می‌کند و این موجودات متعینه پیدا می‌شوند.

کذلکَ زوالُها بِالتجلیاتِ الذاتیةِ فی مراتبِ الوحدةِ.

زوال این تعینات خلقیه به تجلیات ذاتیه در مراتب وحدت است و این تعینات مضمحل می‌شوند البته برای کسانی که اینها واقعاً سالک هستند و راه خدا را می‌روند این زوال، زوال تکوینی است اما برای غیر از این افراد این زوال، زوال اعتباری است این تعینات باقی می‌ماند اما استقلال اینها ازبین می‌رود و ادراک این که خلاصه این در این عالم هیچ‌کاره بودند ...

فالماهیاتُ صوَرُ کمالاتِه و مظاهرُ أسمائِه و صفاتِه ظَهَرت أولاً فی العلمِ ثمَّ فی العینِ.

ماهیاتی که در این عالم هستند همۀ اینها صور کمالات اوست چون او خودش را به این صور درآورده است و مظاهر اسماء اوست و همۀ اینها مظهر اسماء او هستند؛ اسم علیم، اسم قادر، اسم حی، اسم مرید، اسم قاهر و صفات او که اولاً در ناحیۀ تعین علمی پیدا شده بعد در تعین خارجی پیدا شده است. در آن علم ربوبی اول این صور ماهیات و مظاهر اسماء پیدا شدند بعد تعین خارجی پیدا کردند و کم‌کم در عالم خارج تحقق پیدا می‌کنند که مقام اجمال و تفصیل به اینها تعبیر می‌شود.

و کثرةُ الأسماءِ و تعددُ الصفاتِ و تفصیلُها غیرُ قادِحَةٍ فی وحدتِهِ الحقیقیةِ و کمالاتِهِ السَرمَدیةِ کما سَیَجی‌ء بیانه إن شاء الله تعالى‌.