حقیقت وجود و تجلی آن در کثرات

تکلیف خالص!

آن تکلیفی که بعد از این قضیه می‌آید، آن تکلیفی که انبیاء می‌آورند، آن تکلیفی که پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم با خودش می‌آورد و آن تکلیفی که بعد از شهود برای انسان می‌آید ما بینَ المشرق و المغرب و بینَ السماء و الأرض تفاوت دارد! این تکلیف دیگر تکلیف خالص است! این تکلیفی است که هر آن می‌خواهد از زیرش در برود. می‌گوید که پیش‌نمازی هم زیادی است فرار کنیم به‌دنبال کارمان برویم! اما او را مدام می‌کِشند اما مدام دارد می‌رود ولی دیگری برای این جان می‌دهد! خیلی تفاوت است! آن‌وقت اگر این مسئله برای انسان روشن بشود دیگر کارهای انسان، افعال انسان، ارتباطات انسان، رفت‌وآمد و معاشرت‌های انسان همۀ اینها صبغۀ الهی به خودش می‌گیرد. شخص را تنبیه می‌کند ولی در این تنبیهش رأفت خوابیده است نه‌اینکه در این تنبیه خالی کردن احقاد باشد. مراتب که نمی‌توانیم بگوییم باید بگوییم که درکات نفس در این خوابیده است. نه! همۀ اینها به‌خاطر این کیفیت نگرش است. این نگرش و آن نگرش یکی است.

اینجا دیگر مولانا خیلی بیداد می‌کند و می‌گوید که دوتا زنبور هردو یک چیزی می‌خورند؛ یکی عسل می‌آید و یکی زهر می‌شود. دوتا آهو همه یک علف را می‌خورند یکی تبدیل به مشک ختن می‌شود و یکی تبدیل به چه می‌شود. دو شخص هردو ازدواج می‌کنند؛ یک ازدواج، ازدواج روحانی و الهی است و یک ازدواج، ازدواج شهوی و مادی است. دو جور معامله می‌کنند این معامله، معاملۀ دنیایی است و آن معامله، معاملۀ خدایی است و ... .¹

تبدل آثار ذات لازمۀ تبدل ذات

چرا؟ چون تبدل ذات شده است. این تبدل ذات، تبدل آثار ذات را دارد. بنابراین باید به این ارزش و حقیقت وجود پی ببریم که این حقیقت وجود یک حقیقت خالص و پاکی است که آن حقیقت خالص و پاک هیچ‌گونه شائبه‌ای از کثرت در آن نیست و وقتی که در لباس کثرت می‌آید و مزج می‌شود آن‌وقت دیگر تغییروتحولات در او پیدا می‌شود.