حقیقت وجود و تجلی آن در کثرات

معنای تسبیح در آیۀ ﴿وَإِن مِّن شَيءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمدِهِۦ﴾

مرحوم حاجی ـ خدا رحمتش کند ـ می‌فرمایند:

در هر شجری این زمزمه هست. افاضه‌ای که خدا به حضرت موسی علیه‌السّلام کرده است این است که پرده را برداشته است. همین! در مقام ثبوت کاری نکرده است و فقط در مقام اثبات حرکت کرده است و پرده را برداشته است. آن‌وقت آن گوش این أنا الحق را شنید. اما برای ما پرده افتاده است و این أنا الحق را نمی‌شنویم والاّ این درخت‌های فیضیه همه دارند أنا الحق می‌گویند. آن درخت اکالیپتوس، آن درخت توت، درخت چنار، کاج و همه دارند أنا الحق می‌گویند منتها خدا باید به انسان توفیق بدهد که این أنا الحق را بشنود! ﴿وَإِن مِّن شَيۡءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمۡدِهِۦ﴾² معنایش این است؛ ظهور اسماء کلیه در مظاهر که آن ظهور به عدد اسماء و صفات، تجلیات و تسبیح‌های مختلفه دارد براساس آن حقیقت اسمیه و آن وصفیه‌ای که الآن این تشکل خارجی را به‌وجود آورده است.

پس چیز مهمی نیست آقا! تمام عالم دارند می‌گویند: لا إله إلاّ الله خیلی چیز عادی است چون او دارد می‌گوید، اینها که نمی‌گویند! همۀ عالم دارند می‌گویند: سبحان الله این چیز مهمی نیست چون او دارد می‌گوید. همۀ عالم دارند می‌گویند: الحمد الله، لا إله إلاّ الله، الله اکبر و این چیزی نیست جز همان «داخلٌ فی الأشیاء لا بِالمُمازجة وَ خارجٌ عَن الأشیاء لا بِالمُزایلة» که معنا این است که او حد نمی‌پذیرد.

اینجا دیگر چه بگوییم؟! چیزی بلد نیستیم!

تلمیذ: افرادی که اعضاء بدنشان شهود می‌کند و دارد این را می‌گوید، این دلالتی بر اینکه نفس این تحول پیدا کرده است و از نفسانیات و إنیت بیرون آمده، نیست بلکه فقط یک کشفی است.

استاد: بله، آن مسئلۀ نفسانی یک مسئلۀ دیگر است و آن خیلی هنوز کار دارد. این فعلاً بالأخره پرده‌ای برداشته شده است.