مبانی وجود ذهنی و قدرت نفس بر ابداع صور

قضیّۀ خیلی عجیبی است؛ آثار فناء را می‌توان در چشم دید. یک وقتى ما در جایى بودیم و مرحوم آقا رضوان الله علیه¹ هم بودند، من از ایشان سؤال کردم که آیا این عکس پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم که این عکس منتشر است، حقیقت دارد یا ندارد؟ ایشان نگفتند که حقیقت دارد یا ندارد، فرمودند: هرچه هست آثار فناء از این چشم‌ها پیدا است! التفات مى‌کنید و خیلى هم خودشان با اِعجاب به این عکس نگاه مى‌کردند، ولى حالا چه جهتى بوده است نگفتند و مطرح نکردند. و در نظایر این مسئله هم پیدا است؛ افرادى که در حال نماز توجّهشان خیلى شدید مى‌شود حالت چشم برمى‌گردد، یا اینکه اگر شخص در حال مکاشفه باشد، حالت چشم‌ها نشان مى‌دهد که الآن دارد مسئله‌اى را مشاهده مى‌کند. اینها چیزهایى است که از اسرار این قضیّه است.

صُوَر عقلیّه و مادّیّه داشتن اسماء و صفات پروردگار

نفس انسان مى‌تواند این صُوَر را خلق و ایجاد بکند، چه مادّى باشد و چه مجرّد! اگر چشم این صورت‌ها را از خارج بگیرد، بر وِزان خارج خلق می‌کند یا اگر اینها را از خارج نگیرد، خود چشم یک محبّتى را نشان مى‌دهد و شما این محبّت را احساس مى‌کنید، بغضی را احساس مى‌کنید. کیفیّت نگاه‌کردن فرق می‌کند؛ یک وقتى انسان با یکى برخورد مى‌کند با همان نگاه‌کردن می‌فهمد که قضیّه چطور است یعنی همین‌طور سلام علیک نکرده، همین‌که فرد نگاه مى‌کند مسئله‌اش روشن است! اینها همه صُوَر مجرّده هستند، همین‌طور بالاتر که مسائل عقلى، مدرکات عقلى و قضایاى کلیّۀ عقلى هستند، که اینها را راجع به صُوَر عقلیّه مى‌گویند، که آن هم براى خودش مراتبى دارد.

هرکدام از اسماء و صفات پروردگار یک صُوَر عقلیّه و یک صُوَر مادّیّه دارند. نفس آن صُوَر عقلیّه را در ملکوت خودش مى‌گیرد؛ آنها که مربوط به علم است، مربوط به حیات است، مربوط به قدرت است، مربوط به نور است، مربوط به قَهر است، مربوط به رأفت است، مربوط به عطوفت است، مربوط به بهاء است، مربوط به عظمت است. معناى عظمت پروردگار، بهاء پروردگار، کبریائیّت او و امثال‌ذلک، همه جزء صُوَر عقلیّه هستند.