اثبات وجود ذهنی از طریق تصور معدوم

بنابراین زمان چیزی غیر از نفسِ تقرّر یک شىء در مکان نیست. بله، اعتباردادن به این زمان و کمیّت آن را اندازه‌گیرى کردن به اعتبارِ معتبر است؛ مثلاً یکى ممکن است براى گذشتِ زمان، شبانه‌روز را درنظر بگیرد و یکی غیر از آن را درنظر بگیرد، مثلاً فرض بکنید که شبانه‌روزى اصلاً نیست مثل آنها که در قطب هستند، که شش ماه شب و شش ماه روز است. حالا اگر یک‌مرتبه یکى از این سفینه‌هاى فضانوردى چند مسافر را در آنجا پیاده بکند که اصلاً شب و روز و خورشید را تابه‌حال ندیده‌اند، این‌ها زمان را چطور حساب می‌کنند، چطور می‌خواهند قرار بگذارند؛ مثلاً یکی به دیگری می‌گوید که پول من را بیاور بده! می‌گوید نمی‌توانم بیاورم، بالأخره چه موقع و چطور بیاورم چون زمان، اعتبارى است؟ مى‌گوید که من اینجا این همه وقت ایستاده‌ام! می‌گوییم که خیال مى‌کنى که خیلی وقت است که ایستاده‌ای، تو فقط اینجا ایستاده‌اى ولی این همه وقتش را دیگر از کجا درآوردی؟ می‌گوید که این‌قدر ایستادم زیر پاهایم علف سبز شد، مى‌گوید که من نه خورشیدى مى‌بینم، نه ماهى و نه هیچ چیز دیگرى نمى‌بینم، همین‌قدر می‌بینم که شما در اینجا ایستاده‌اى، حالا همین‌طور دلیل بیاور که مدّت زیادی است که من را در اینجا منتظر گذاشته‌ای! می‌گوید نه، من که هیچ چیزی احساس نمى‌کنم!

دراین‌صورت مى‌گوید که آیا تو در این مدّتى که اینجا ایستاده بودى با آن اوّل که در اینجا پایین آمدی تفاوتى در خودت مى‌بینى یا نمى‌بینى؟ مى‌گوید که اگر نسبت به وجود خودم سؤال می‌پرسید تفاوتى نمى‌بینم، یعنی همان وجودى که در اینجا پایین آمده است الآن هم همان وجود است، ولى در این موقعیّت یک احساس بقائى را مى‌کنم!

من‌باب‌مثال این تسبیحى که در دست من هست را در اینجا می‌گذارم و بعد مشغول صحبت مى‌شوم و شروع به صحبت‌کردن مى‌کنم، بعد از مدّتی که گذشت مى‌بینم این تسبیح هنوز سرجای خودش است، در اینجا در خود تسبیح تغییرى پیدا نشده است ولى یک مسئلۀ دیگری که در اینجا احساس مى‌کنم این است که استمرار بقاء را در اینجا احساس مى‌کنم، این استمرار بقاء مى‌شود زمان.