بررسی اشکالات وجود ذهنی و تبیین مراتب ادراکی

آیا اینکه در شما تغییر حالت به‌وجود مى‌آید فقط به‌واسطۀ یک عکس است؟ نه، آن محبّتى که در او هست الآن در شما هم هست چون اتّصال برزخى و مثالى هست، بدن شما با بدن او تفاوت دارد و مثلاً دو متر فاصله دارد، امّا روح و مثال شما ارتباط دارد! پس تمام مثال‌هاى ما الآن ارتباط دارند چون مثال با هم است. پس یک محبّت در مثال پیدا مى‌شود که آن محبّت در مثال دو مَظهَر پیدا مى‌کند، یک خشم پیدا مى‌شود که دو مَظهَر یا سه مَظهَر یا یک میلیون مَظهَر پیدا مى‌کند. همین‌طور بالاتر برویم تا مسائل وهمى و بالاتر برویم تا مسائل عقلانى!

وحدت در شهود در مراتب، دلیل وحدت وجود بنابر نظر محی‌الدّین

لذا محى‌الدّین رضوان الله علیه در فتوحات مى‌گوید: یکى از دلائل مسئلۀ وحدت وجود این است که افراد وقتى به آن عوالمى مى‌رسند که شهود برای آنها پیدا مى‌شود همه یک چیز مى‌بینند. می‌گوید که این دلیل بر وحدت وجود است و راست هم مى‌گوید؛ یعنى وقتى که یک انسان به یک مرتبه‌ای برسد همان چیزى را مى‌بیند که دیگری وقتی رسیده است دیده است، هیچ تفاوت نمى‌کند.

بله، ممکن است یکی در آنجا اضافه و بیشتر از بقیّه ببیند چون عَرض کردم که حقایق تو در تو هستند. ولى از آن ابتدا بالأخره چه آن کسی که چشمش دو درصد بود این چراغ و نور را می‌بیند و چه آن کسی که یازده درصد بود او هم می‌بیند. آن کسی که چمش یازده درصد است این را مى‌بیند و اضافۀ بر آن را هم می‌بیند، اگر همین کسی که چمش دو درصد بود بینایی‌اش بیشتر بشود او هم همان اضافه را مى‌بیند. ان‌شاءالله ادامۀ بحث را براى جلسۀ بعد مى‌گذاریم.

اشکال در داشتن وجود ذهنی برای در اطفال

تلمیذ: یک مسئله باقى مى‌ماند؛ شما فرمودید که وجود ذهنى اقوای از وجود خارجى است‌، اگر این‌طور باشد چطور این مسئله را جمع بکنیم با این فرضیّه ـ که از راه تجربی، طبق آزمایشات و مشاهدات ثابت شده است ـ که مى‌گویند کودک تا هجده ماهگى ادراک صور جزئیّه یعنی هیچ صورتى را نمى‌کند یعنی وجود ذهنى ندارد؟