ماهیت وجود ذهنی و آثار تکوینی آن بر نفس

بنابراین مسئله دیگر اشکالى ندارد چون این کلمات از یک طرف مراتب اسماء نورانیّه پروردگار هستند و از آن طرف مراتب ابتعاد و جنود ظلمانیّه هم وجود دارند؛ نفس انسان بین این مراتب و آن مراتب گیر مى‌کند، یعنی هر دو به او رجوع مى‌کنند؛ هم کلمات الهى به او مى‌خورند و هم دعوت به دنیا، شهوات، انانیّت، حِقد و کینه، تخیّلات و وارد شدن در ظلمات از آن طرف مى‌آیند. خدا هم انسان را مختار قرار داده است یا این طرف را بگیرد و یا آن طرف را بگیرد؛ هرکدام را گرفتید نور و ظلمت به همان مقدار می‌آید، اگر از اینجا کم بگیرید نورانیّت کمی هم پیدا می‌کنید، اصلاً مطلب را رها کنید اصلاً نورانیّتی نمی‌آید، اگر نفس خیلى ظلمانى باشد عکس‌العمل آن هم خیلی ظلمانی است. لذا افراد از این نقطۀنظر داراى مراتب مختلف هستند.

معنای گناه نکردن سالک

تلمیذ: پس مى‌شود گفت که نفس انسان دائم بین نور و ظلمت در حرکت است؟

استاد: بله، دائماً در حرکت است و یک لحظه توقّف ندارد، یا به سمت نور مى‌رود و یا به سمت ظلمت؛ در نور مى‌آید و مى‌رود، در ظلمت مى‌آید و مى‌رود، یک مقدار بالا مى‌آید بعد یک‌مقدار پایین مى‌رود، یک‌مقدار کمی بالا می‌آید بعد یک مقدار زیادى پایین مى‌آید، دائماً نفس همین‌طور دارد بازى مى‌کند، در بالا و پایین رفتن دارد بازی می‌کند.

تلمیذ: آیا افرادی که سلوک می‌کنند تنزّل در ظلمت هم هنوز دارند؟

استاد: البتّه کسی که سلوک واقعى بکند این را ندارد، به قول مرحوم آقاى حدّاد قدّس‌سرّه مى‌فرمودند که سالک گناه نمى‌کند، ولى خب سالک پیدا بکنید؟!

تلمیذ: چطور مى‌شود که بگوییم سالک کدورت ندارد؟

استاد: ببینید سالک آن کسى است که وقتى مى‌آید سر مى‌سپرد در همان سر سپردن همه چیزش را کنار گذاشته است، شما یک چنین شخصى را پیدا بکن سلام من را به او برسان! این را مى‌گویند سالک؛ آن وقت این شخصى که این‌طور هست دیگر به نفسش چیزى تعلّق پیدا نمى‌کند؛ لذا اگر یک خطایى هم بکند، خطای او ظاهرى دارد و باطن ندارد. سالک، آقا بود خدا رحمتش کند، چه چیزهایى که ما از ایشان مى‌دیدیم! البتّه شما هم هستید، من نمى‌گویم که شما نیستید یک‌دفعه خلط نکنید شما خوب هستید. من خودم کارم خراب است چقدر ما مطالب را عقب مى‌انداختیم، سالک ما نیستیم! کار شما درست است!