نقد و بررسی تعاریف فلسفی جوهر

«و همین‌طور اینکه می‌گوییم: الشىءُ الموجودُ بالفعل، این تعبیر صلاحیّت ندارد که عنوان و لازم براى آن حقیقت جنسیّۀ جوهریّه باشد. (تعبیر اوّلى این بود: الموجودُ بِما هوَ موجودٌ لا فِى موضوعٍ، ولی در اینجا الشَّىءُ الموجود است یعنى الماهیَّةُ الموجودَة. قدری قضیّه را در اینجا بهتر کرده است امّا آن بالفعلى را که آورده است کار را خراب کرده است!) و الاّ هر کسى بداند یک چیزى فى نفسه جوهر است باید علم به وجودش هم پیدا بکند، (چون در علم به ذات، وجود هم خوابیده است، تازه وجود بالفعل هم خوابیده است.)

بلکه معناى جوهرى که صلاحیّت براى جنسیّت دارد آن چیزی است که از آن تعبیر آورده مى‌شود به اینکه شیء دارای ماهیّت است. (حالا ایشان خودشان دارند معنا مى‌کنند.) وقتی وجودش در خارج موجود گشت وجود خارجی آن، لا فی موضوع است.»¹

اشکال به شمول تعریف جوهر، عرض را (ت)

اشکال به تعریف جوهر به موجود بالفعل به‌واسطۀ مادّه و صورت (ت)²

توضیح معنای تقوّم ذاتی برای موجود بالفعل (ت)³

اللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد