تحلیل جایگاه جوهر و عرض در وجود ذهنی

مصداق داشتن کلّی طبیعی در خارج

تلمیذ: در اقوال هست که این کلّى طبیعى در خارج مصداق دارد، یعنی نظرى است که‌ قائل دارد.

استاد: مصداق کلّی طبیعی در خارج چیست؟ ما در خارج هیولاى مبهمه نداریم، آن چیزی که در خارج داریم عبارت از جزئیّات است.‌ اینکه مى‌گویند کلّى طبیعى وجود خارجى دارد یعنى تحقّق عینى در خارج دارد. تحقّق عینی آن صورت ذهنى عبارت از تحقّق افرادش است، یعنى خود آن فرد موجب مى‌شود که ما در عالم اعتبار آن را فرض بکنیم. مثل اینکه در استصحاب قسم ثانى مى‌گفتیم که یک حیوانى بود که معلوم نبود که فیل است یا پشه، که یکى از اینها قابلیّت دوام داشت و دیگری نداشت. حالا یکى از بین رفته است، شک داریم که آیا آن حیوانی که از بین رفته است همان است که قابلیّت دوام دارد یا برعکس آن حیوانی که قابلیّت دوام داشته است از بین رفته است. پس آن حیوانی که قابلیّت دوام داشته است از بین رفته است و آن دیگری هم که قابلیّت دوام ندارد، پس به‌طورکلّى دیگر حیوانی در کار نیست.

در آنجا مى‌گوییم که به‌واسطۀ این استصحاب، ما اصل حیوانیّت را استصحاب مى‌کنیم نه فرد براى این حیوان را! اگر بخواهیم فرد را استصحاب بکنیم نمی‌شود، بله! ما در اینجا شکّ در بقاء موضوع داریم و نمی‌توانیم فرد را استصحاب بکنیم ولى حیوانیّتى که در ضمن فرد محقّق است را استصحاب مى‌کنیم. این یک امر اعتبارى است که عقلاء به آن ترتیب اثر مى‌دهند. آنهایی که مى‌گویند کلّى طبیعى در خارج مصداق دارد منظورشان این است؛ یعنى این همان حیوانیّت استصحابى است.

وقتى که مى‌گویند انسانیّت در خارج است، یعنى غیر از اینکه زید سر، پا، شکم، معده و چیزهاى دیگر است، این زید موجب مى‌شود که یک معنایى هم در عالم اعتبار به‌وجود بیاورد که آن معنا عبارت از انسانیّت است. پس زید دو کار انجام داده است؛ یکى جسم خودش را در خارج به‌وجود آورده است، همین جسمى که دارد راه می‌رود و یکى هم این است که انسانیّت را به‌وجود آورده است، که ما به‌واسطۀ آن است که مى‌توانیم بگوییم در اینجا انسان است یعنی این انسانیّت در ضمن زید محقّق شده است.