تبیین ربط حادث و قدیم در حکمت مشاء

یَکونُ مُتشخِّصاً بِنفسهِ إذِ الوجودُ خارجَ الذهنِ یُساوقُ التَّشخُّص کَذلِک و تَحقیقُ المَقام‌ أنَّ تَشخُّصَ الماهیةِ المُتکثرةِ الأفراد إنّما یکونُ بِهیئات و لواحقَ خارجیةٍ.¹

این جناب، تشخص بنفسه دارد و خودش متشخص است. ما در وجودات خارج از ذهن تشخص را مى‌بینیم؛ هر وجودى در خارج از ذهن بنفسه متشخص هستند و تحقیق مقام در این مسئله: تشخص ماهیتى که افراد متکثره دارند به هیئات و لواحق خارجیه است؛ باید عوارض خارجیه بر این ماهیت بیاید تا به ماهیت تشخص بدهد. هیئتى، عوارضى، الوانى، جسمیتى، جرمى و خصوصیاتى بیاید و به این ماهیت لباس وجود بپوشاند و او را بنمایاند و اظهار کند.

فَما لَم یَحصُلِ الماهیة حصولاً آخَر غَیرَ ما هوَ بِحسبِ الواقعِ یَکونُ فی ذلکَ الحُصولِ معرّاة مقشرة عَن تِلکَ الغَواشی و الُّلبوساتِ بِتعریةِ مُعرٍّ و تَقشیرِ مُقشِّرٍ لا یوصفُ بِالکُلیةِ و الاشتراکِ بَینَ کَثیرین.²

مادامى که ماهیت به یک حصول دیگرى حاصل نشده است غیر از آنچه که واقع است، در این حصول که براى نفس است معرّیٰ و برهنه و مقشَّر از آن غواشی است و آن را از این غواشى و از آنهایی که مى‌پوشاند و از آن چیزهایى که پوششى براى او قرار مى‌دهد و آن را به شکل خاص درمى‌آورد تقشیر کردند. هیچ لباسى ندارد و هیچ غاشیه‌اى براى او نیست. چه کسى این کار را انجام مى‌دهد؟ جناب نفس انسان! معر و مقشّر مى‌آید و آن ماهیت را آن‌چنان از مشخصات خارجى برهنه مى‌کند که بتواند بر کثیرین صدق کند والاّ نمى‌تواند صدق کند. این جناب دیگر وصف به کلیت و اشتراک بین کثیرین نخواهد شد زیرا الآن خصوصیت این، خصوصیت واحد و مبهمه است.

فَلابُدَّ أن یَکونَ لِلماهیةِ حُصولٌ لِلشیءِ المُعرّى لَها مِن المُقارناتِ المانعةِ مِنَ العمومِ و الاشتراکِ إذ تَعریةُ الشّی‌ءِ لِلشَّیءِ لا یَنفکُّ عَن وجودِ ذلکَ الشّی‌ءِ لَه لابُدَّ أیضاً أن یَکونَ وجودها المُعرّى عینَ جودِها الحاصل لِذلکَ الشّیء أیّ الَّذی عَرّاها عَنِ الغَواشی.