تبیین ربط حادث و قدیم در حکمت مشاء

باید براى ماهیت حصول باشد براى شیئی که او را تعریه مى‌کند از مقارناتى که مانع از عموم و اشتراک است، آن مقارنات را از آن اشتراک منع مى‌کند. یعنى به‌واسطۀ تعریه، عموم و اشتراک بر این حمل مى‌شود. برهنه کردن یک شىء براى یک شىء دیگر منفک از وجود این شىء براى او نیست. کیفیت وجود، کیفیت معراء و غیر واجد مشخصات خارجى است. این کیفیت، کیفیت وجودى است که براى نفس پیدا مى‌شود؛ آن نفسى که او را از غواشى تعریه کرده است.

و إذا کانَ الوجودُ التَّجردی لِماهیةٍ‌ما عَینَ وجودها الإرتباطی لِلذهنِ الَّذی مِن شَأنهِ انتزاعُ الصّورِ عَنِ المَوادِّ الجُزئیةِ و تَجریدِها عَنِ العَوارضِ الهَیولانیةِ.

کار ذهن انتزاع صور از مواد جزئیه

وقتى که وجود تجردى براى یک ماهیت همان وجود ارتباطى براى ذهن باشد نه چیز دیگر، که کار ذهن انتزاع صور از مواد جزئیه است و بعد روی آن کار کردن و این صور را از عوارض هیولانیه مواد جزئیۀ خارجیه تجرید مى‌کند، این صور را مى‌گیرد و بعد خصوصیات را حذف مى‌کند، زید و عمرو و بکر و همه را نگاه مى‌کند، آن خصوصیات را حذف مى‌کند و یک انسان از مجموع اینها مونتاژ مى‌کند و در خودش قرار مى‌دهد و آن انسان مى‌شود‌ که قابل صدق بر کثیرین است اما خود این زیدى را که در ذهن مى‌آورد قابل صدق بر کثیرین نیست. الآن من دارم در اینجا عده و افرادى را مى‌بینم، هرکدام از شماهایى که دارم مى‌بینم و این صورتى را که مى‌بینم منطبق بر خود اوست و منطبق بر دیگرى نیست! صورتى که دارم از این شخص مى‌بینم منطبق بر خود اوست و قابل صدق بر کثیرین نیست! جمع بین ضدین است و امکان ندارد ولى یک معناى دیگرى را هم در ذهن دارم و او این است که در اینجا مستمع دارد صدا را مى‌شنود، این مستمعى که صدا را مى‌شنود قابل صدق بر تک‌تک افرادى است که در این مکان حضور دارند، آن یک معناى جامعى است که بر همۀ این مصادیق قابل حمل است. آن همان معنایى است که بر یک شخص صدق مى‌کند و به همان کیفیتِ صدق بر یک شخص، بر نفر دیگر صدق مى‌کند و به همان کیفیت بر شخص دیگر صدق مى‌کند تا به همه برسد درحالى‌که در آن صور جزئیۀ اول، هر صورتى براى خودش بود.