تبیین کیفیت حمل و اندراج مفاهیم در مقولات

بلکه اثر آن مقوله باید در این موجود و موضوع ما وجود داشته باشد به اینکه این سطح به اعتبار کمیتش قابل برای انقسام و مساوات باشد و به اعتبار اتصالش چون کمّ متصل است، باید دارای اجزای مفروضه باشد و این اجزاء در حدود مشترک باشد. هم بشود این جزء به این حد اضافه بشود و هم بشود به این حد اضافه شود؛ این برای خط است. و بِاعتبارِ قرارِهِ ذا ... و چون قارّ به خلاف زمان دارای اجزای مجتمع در وجود باشد. تمام اجزایش دفعةٌ واحدةٌ هست. اگر این خط یا این سطح را تصور کنید تمام اجزای این سطح دفعةٌ واحدةٌ است غیر از زمان که باید اول یک زمانی وجود داشته باشد و بعد زمان بعدی بیاید و این انصرام پیدا بکند و زمان بعدی جای این بیاید تااینکه آن حاصل می‌شود باز زمان بعدی جای این بیاید، اجزای زمان دفعةٌ واحدةٌ نمی‌شود در وجود پیدا بشود به خلاف سطح. این آثار، آثار برای کمّ است. وقتی این آثار برای کمّ شد سطح که داخل در تحت مقولۀ کمّ است حالا می‌شود مصداق واقع بشود.

پس دو چیز در اینجا وجود دارد؛ یکی اخذ مفهومی و یکی اخذ وجودی. از نقطه‌نظر مفهومی باید این مقوله در تعریف این موضوع آورده بشود! این از نظر مفهومی است و از نظر وجودی، آثار این مقوله باید بر این موضوع حمل بشود؛ آثار کم، کمّ قارّ مُتصل و ذوجَهتین فقط این آثار باید بر این سطح بار بشود و شما می‌بینید این ذوجهتین است منقسم می‌شود و همۀ اجزایش قارّ است و دارای اجزای مشترک است و همه فعلیةُ الحصول است نه مُتدرجةُ الحصول، الآن این را در اینجا می‌بینید. وقتی که تمام شد، پس این سطح مصداق برای مقولۀ کمّ خواهد بود.

إذا تَمهَّدَ هذا فاعلَم أنَّ الطبائعَ النوعیةَ إذا وُجدَت فی الخارجِ و تَشخَّصَت بِالتشخصاتِ الخارجیةِ یَترتبُ عَلیها آثارُ ذاتیاتِها.