نظریه شیخ اشراق در کیفیت ابصار و ادراک

خب از اینجا به بعد نظریات مختلف است؛ مرحوم آخوند یک نظری دارند که جلسۀ بعد آن نظریه را عرض می‌کنیم و مرحوم شیخ اشراق یک نظریه‌ای دارند که البته می‌شود هردو نظریه را باهم جمع کرد و او این است که تمام این صور یک ظرف دارد و ظرفش عبارت از عالم مثال است. یک عالم عقل داریم که این مافوق عالم مثال است و عالمی است که ادراک کلیات و جواهر کلیه در آن عالم می‌شود و عالمی است که اگر خدا توفیق بدهد و انسان به آنجا برسد در آن عالم مسائل غیر قابل صورت را ادراک خواهد کرد، اسماء کلیه و صفات کلیۀ پروردگار را ادراک خواهد کرد، کیفیت حقیقت نزول فیض وجود، فیض رزق، فیض رحمت و لطف را مشاهده خواهد کرد.

انواع رزق

حالا وقتی در اینجا می‌آید تقسیم می‌شود تعین پیدا می‌کند و صورت‌بندی می‌شود؛ رزق در اینجا به‌صورت نان نانوایی درمی‌آید به‌صورت سبزی درمی‌آید به‌صورت خربزه و هندوانه درمی‌آید یا به‌صورت این علوم درمی‌آید ـ اینها همه رزق است ها! ـ یا به‌صورت سایر مسائل مادی و اینها درمی‌آید؛ همۀ اینها ارزاق است! یک رزق‌هایی هم داریم که رزق‌های معنوی است؛ شما دو رکعت نماز می‌خوانید در حالت نماز حالت انبساط برای شما پیدا می‌شود این‌هم رزق است! بزرگان می‌فرمودند که کسی که بین‌الطوعین خواب باشد رزق آن روز از او قطع می‌شود! مقصود همان رزق معنوی است والاّ نان و آبگوشت که به او می‌رسد، شاید به او برسد، شاید دزدی هم بخواهد بکند اما آن رزق معنوی که تلقی صفات و اسماء و آثار پروردگار هست آن را در بین‌الطوعین خدا پخش می‌کند لذا بین‌الطوعین باید انسان بیدار باشد تا بتواند نفسش رزق آن روز را بگیرد. حالا انسان وقتی که رشد می‌کند بالا می‌آید این حقیقت رزق را که چطوری از آن عالم پایین می‌آید و بعد تقسیم می‌شود، این حالت کلّی را ادراک می‌کند. این حالت کلّی چه صورت دارد؟! اصلاً صورت ندارد! همین حالت رحمت کلیۀ پروردگار را ادراک می‌کند که شامل همه خواهد شد و می‌آید در اینجا به صور جزئیه برای هر کسی تقسیم می‌شود. این رحمت چه صورتی دارد؟! سفید است قرمز است سیاه است بنفش است؟! صورت ندارد.