تبیین حقیقت وجود ذهنی و پاسخ به اشکالات آن

وَ کَذا القیاس فی تَعقلِ الأعراضِ الجِسمانیةِ.

راجع به اعراض؛ کمّ و کیف و امثال‌ذلک هم همین تصور را می‌کنیم.

تلمیذ: از ادلۀ اصالت وجود آوردند که ماهیت در آن وعاء وحدت دارد.

استاد: الآن هم ماهیتش وحدت دارد. ماهیت با وجودِ چیز فرق می‌کند.

تلمیذ: لَیسَ فرداً مِن حَقیقةِ ذلکَ الجوهرَ المَأخوذِ.

استاد: ماهیت به معنای معنا است، وقتی که آن معنا و مفهوم طبیعت را در ذهن بیاوریم با همان مفهومی که در خارج هست یکی است لذا شما می‌گویید که این، آن است، دوتا نیست اما از نقطه‌نظر وجودی، نه وجود ماهیت. از نقطه‌نظر وجودی و تشخص وجودی این فرد از کیف نفسانی می‌شود. یعنی اگر شما بخواهید کیف را تصویر کنید چطور تصویر می‌کنید؟ یک حقیقت ملموس، نه فقط ذهنی [تصویر می‌کنید] که آن حقیقت ملموس به دو قسم است؛ یا خارجی است مثل لون، این رنگ سیاه یا رنگ سفید و این یک کیف است دارید می‌بینید رنگ قرمز، یک کیف و حقیقت ملموس است. حقیقت ملموس یعنی حقیقتی که وجود به آن خورده است و حقیقتی که می‌توانید به آن اشاره کنید. این الآن قرمز است، این الآن سیاه است، این الآن سفید است و این الآن زرد است. این حقیقت ملموس است! شما می‌توانید به چشایی و شنوایی و مبصرات اشاره کنید. اینها همه کیف ملموس هستند و منظور از ملموس یعنی وجود دارند.

یکی از آن اقسام کیف عبارت از کیف نفسانی است. همین تبدل حالی که در وجودتان احساس می‌کنید کیف نفسانی است. آن‌وقت چه چیزی باعث تبدل حال شده است؟ این صورت؛ حالا چه این صورت عرضی باشد یا صورت جوهری باشد. چه شما سیاهی را درنظر بیاورید یا سنگ را درنظر بیاورید. سنگ، جوهر است و سیاهی، عرض است هر دوتای اینها را درنظر بیاورید، حال خودتان را با قبل از این درنظر آوردن دوتا می‌بینید، اسم آن کیف نفسانی است.