تبیین وجود ذهنی و قضایای غیر بتّیه

و بِاعتبارِ وجودِ هذا المفهوم فی الذهنِ و کونِه عنواناً لِماهیةٍ باطلةٍ یَصیِرُ منشأً لِصحةِ الحکمِ علیه بِامتناعِ الحکم علیه و جوازِ الإخبار عنه بِامتناعِ الإخبار عنه فَصِحَّةُ الحکمِ یَتَوَجَّه علیه مِن حیثُ کونِه فرداً لِمفهومٍ ممکن و موجود و امتناعُه یَتَوَجَّه إلیه مِن حیثُ کونه ممّا یحمل علیه الممتنع و المعدوم حملاً أوّلیاً.

و بِاعتبارِ وجودِ ... اما از نقطه‌نظر اینکه این مفهوم بالأخره در ذهن آمده و این مفهوم عنوانی است که حکایت از یک ماهیت باطله می‌کند همین آمدن در ذهنش منشأ می‌شود که شما بتوانید بر آن حکم کنید، حکم شما چیست؟! حکم به این امتناع را حمل و بار بر این جناب کنید. فرض کنید که عدم. و جایز است از او خبر بدهید به امتناع اخبار از او؛ من‌باب‌مثال بگویید: العدمُ المطلق لا یُخبَر عنه؛ از عدم مطلق نمی‌شود خبر داد.

یعنی همین آمدن تجویز می‌کند که شما از آن خبر بدهید منتها خبر شما چیست؟ خبر شما برعکس است. خبر شما از آن ‌طرفی است که لا یُخبَرُ عنه است. این لا یُخبَرُ عنه را خبر قرار می‌دهید برای این عنوان از عدم و اشکال ندارد، بالأخره در ذهن آمد. فَصِحَّةُ الحکمِ یَتَوَجَّه علیه ... صحت حکم متوجه بر اوست از حیث اینکه این وجود ذهنی دارد و فردی از یک مفهوم ممکن و موجود است. مفهوم ممکن چیست؟! آن چیزی است که امکان داشته باشد. موجود آن چیزی است که در خارج باشد و خب این‌هم هست. از این لحاظ شما می‌توانید محمول برایش بیاورید. چون بالأخره وقتی مبتدا موجود شد می‌شود خبر برایش آورد.

و امتناعِه یَتَوَجَّه إلیه مِن حیثُ ... و امتناعش از چه جهت است؟ از حیث اینکه از آن مواردی است که بر آن مورد ممتنع و معدوم به حمل اوّلی حمل می‌شود. پس به دو لحاظ می‌توانید حکم کنید و محمول بیاورید؛ از حیث اینکه این یک وجود ذهنی دارد می‌توانید از او خبر بگیرید و از حیث اینکه این حکایت از یک امر باطل می‌کند، خبر شما لا یُخبَرُ عنه است و امتناع است. از این نقطه‌نظر یعنی به نفس مفهوم نگاه کنید این لا یُخبَرُ عنه را خبر قرار می‌دهید. به خودش نگاه کنید به اینکه وجودش در ذهن هست برای این خبر آوردید. این خبر شما همین است که لا یُخبَرُ عنه.