تبیین وجود ذهنی و قضایای غیر بتّیه
تحلیل فلسفیِ تصورِ ممتنعات و جایگاه آن در ذهن
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی یکی از مباحث دقیق فلسفی پیرامون «وجود ذهنی» میپردازند. محور اصلی بحث، پاسخ به این اشکال است که چگونه ذهن انسان میتواند اموری ممتنعالوجود مانند «شریکالباری» یا «اجتماع نقیضین» را تصور کند و بر آنها حکم براند، در حالی که این امور در خارج هیچ تحققی ندارند. استاد با تکیه بر مبانی حکمت متعالیه، تفاوت میان «قضایای بتّیه» و «قضایای غیر بتّیه» را تبیین میکنند. در این مسیر، ایشان توضیح میدهند که ذهن با فرضِ تقدیریِ موضوع، میتواند بر اموری که در خارج محال هستند، حکمِ امتناع صادر کند. در ادامه، ضمن اشاره به تفاوت میان مفهوم ذهنی و حقیقت خارجی، به نحوه ادراک مفاهیم عالیه همچون «واجبالوجود» و تفاوت آن با سایر مفاهیم پرداخته میشود. این جلسه با تأکید بر لزوم حفظ حریت و آزادگی انسان در برابر کثرات دنیوی و الگوگیری از سیره عملی اصحاب امیرالمؤمنین (ع) به پایان میرسد.
مرتب سازی:
تبیین وجود ذهنی و قضایای غیر بتّیه
16نهاینکه موضوع [از آن مواردی است که] فرض شده [و فرضش فینفسه تمام است سپس حکم بر آن با آن تقدیر مذکور تخصیص زده شده]، مثل الیوم موجودٌ إذا کانت الشّمس طالعة؛ مسئلۀ یوم تمام است. بعد میگوییم که این یوم در صورتی وجود دارد که الشّمس طالعة؛ خورشید باشد.
حتى یکونُ الموضوعُ مِن قبیلِ الطبیعةِ ... تااینکه موضوع از قبیل طبیعت موقّته یا مقیده باشد تااینکه قضیۀ مشروطه در معنا باشد نه قضیۀ غیر بتیه. قضیۀ غیر بتیۀ ما با مشروطه از این نقطهنظر فرق میکند.
أللهم صل علی محمد و آل محمد