ماهیت وجود ذهنی و کیفیت خلاقیت نفس

تسمیه براساس اعتبار

پس به ‌لحاظ وجود است که این اختلاف را می‌بینید و اسم او را موجود می‌گذارید. پس در اینجا یک ماهیت برای ما‌به‌الاِختلاف انتزاع می‌کنید و یک موجود برای مابه‌الاِشتراک انتزاع می‌کنید، این تسمیه براساس اعتبار می‌شود، نه اعتبار خالی که مابإزاء نداشته باشد. اعتبار یعنی از نظر تعمّل عقلی، وقتی عقل تعمّل می‌کند طبعاً بین این دو مسئله انفکاک می‌بیند؛ می‌بیند که موجود یک مسئله است و ماهیت یک مسئلۀ دیگر است. بِعینه همین معنا را در وجود ذهنی می‌بینیم؛ یعنی در وجود ذهنی یک وجود هست و احساس می‌شود که این وجود با وجودات دیگر متفاوت است. یک وجود هست که با موجودات دیگر فرق می‌کند؛ یکی وجودش وجود غنم است و یکی وجودش وجود شجر است و دیگری وجود انسان است. در اینکه ماهیات مختلف هستند بحثی نداریم، این اختلاف در ماهیات از چه نشئت گرفته است؟! از وجود ذهنی. اگر در ذهن وجود نداشتند، این اختلاف هم بود یا نبود؟! دیگر اختلاف نبود. وقتی چیزی در ذهن نیست دیگر اختلافش چیست؟ گفت: «ثَبِّتِ العرش ثُمَّ انقُش»!¹ تا وقتی چیزی نباشد اختلاف و اشتراکش از کجا بیاید؟! اول باید یک چیزی باشد بعد بگویند که این با این مختلف است.

حالا در اینکه این صور با همدیگر مختلف هستند شکی نداریم، ریشۀ این اختلاف از کجاست؟! یعنی ما به این صور در خود نفس تجردی خودش و در خود اختلاف خودش دست نمی‌زنیم و منتظر هستیم ببینیم که این صور اختلاف را از کجا آورده‌اند؟ اصلاً چه کسی گفته است که شما باهم مختلف باشید؟! اصلاً چه کسی گفته است که شما دوتا صورت با همدیگر اختلاف داشته باشید؟! نه‌خیر، شما باهم یکی هستید. می‌گویند: نه، تو ببین اینکه درنظر ما می‌آید با آنچه که تو درنظر می‌آوری دوتاست! می‌گویید: این اختلاف را از کجا آوردید؟! می‌گویند: ما موجود هستیم. می‌گوییم: احسنت. بنابراین یک وجودی در اینجا تحقق دارد که تحقق آن وجود موجب می‌شود که این اختلافات هم موجود باشند. آن مابه‌الاِشتراک می‌شود.