ماهیت و اعتبار در فلسفه اسلامی

تلمیذ: همین عبارةٌ أخرای کلام همان افرادی است که اصالت را به وجود می‌دهند و ماهیت را امر عدمی می‌گیرند منتها می‌گویند که ماهیت با وجودِ ذی‌الوجود است یعنی ماهیت را که ما علی الرأس حساب نمی‌کنیم، آثاری بر آن مترتب نیست.

استاد: همین‌که شما می‌گویید: ماهیت یک امر عدمی است، مقصودتان از عدمی چیست؟! مقصود شما از عدم، اگر قرار بر این باشد که همان‌طور که گفتیم یک امر اعتباری است یعنی به اعتبار معتبر است، خب آن واضح‌البطلان است! اگر مقصود شما از امر عدمی این است که امری است که وجود ندارد و ما به این وجود می‌دهیم، این‌هم واضح‌البطلان است. به‌خاطر اینکه الآن مایعی که به شکل توپ درآمده است به‌جای آن، لیوان نمی‌خرید بااینکه وزن مایع پلاستیک در هردو یکی است! اگر در این یک لیوان یک سیر مایع پلاستیک تزریق شده باشد، در این توپِ بازی هم یک سیر مایع پلاستیک تزریق شده است ولی شما به‌جای توپ لیوان نمی‌خرید و نمی‌گویید که این‌هم یک سیر پلاستیک است و آن‌هم یک سیر است!

تلمیذ: اگر اعتباری بدانیم، ما که معتبر نیستیم که رفع و وضع آن به‌دست ما باشد معتبر خود وجود بسیط و ذات مقدس پروردگار است. آیا در اعتبار وضع و رفع به دست او نیست؟ او می‌تواند اعتبار کند؟!

تعریف اعتبار و شخص معتبر

استاد: آن در جنبۀ تکوین است، در عالم اعتبار که دیگر جنبۀ تکوین نداریم! مسئلۀ اعتبار یعنی همین. اعتبار از عَبرَت است یعنی شخص معتبر به کسی می‌گویند که از یک مسئله‌ای عبور می‌کند و این را اعتبار می‌گویند. اِعتَبرَ یعنی از اینجا رد شد و از اینجا گذشت. خب وقتی که یک شیء از اینجا می‌گذرد دوباره می‌تواند برگردد و از همان‌جا بگذرد یعنی یک راهی را برود و دوباره آن راه را برگردد، می‌تواند یک امری را ایجاد کند و بعد دوباره آن امر را سلب کند. این معنا معنای اعتبار است.