تبیین اقسام وجود و تفاوت وجود رابط و رابطی

در اینجا من به‌عنوان جملۀ معترضه این قضیه را بگویم که ارتباطى با بحث ندارد گرچه خیلى مهم است، در عبارات عرفانى بسیاری از اهل ذوق که به‌نظر مى‌رسد جنبۀ شهود براى آنها هنوز تمام نیست صور عالم امکان را در ارتباط با حقیقت وجود، وجود رابط مى‌دانند نه وجود رابطى؛ یعنى معتقد هستند به اینکه نظام عالمى فى‌حدّنفسه به‌واسطۀ اضافۀ اشراقیه فقط یک نمودى است که آن حقیقت شیء مربوط به اصل الوجود است و ما ﴿كَسَرَابِۢ بِقِيعَةٖ يَحۡسَبُهُ ٱلظَّمۡ‍َٔانُ مَآءً﴾؛¹ در عالم تخیل گمان مى‌کنیم که ظهورى وجود دارد! در واقع یک شىء در عالم هستى بیشتر نیست و آن ذات حضرت احدیت است و بقیه همه نمود هستند، نه بود. وقتى که بود نباشد و وجود، وجود استقلالى نباشد طبعاً وجود رابطى هم نخواهد بود؛ یعنى وجود محمولى در اینجا نخواهد بود پس یک وجود رابط در اینجا هست یعنى فقط اینها نِسَبی هستند.

این بسیار بحث دقیقی است و مرحوم حاجی هم آن بحث را را در منظومه نقل کرده‌اند که بعد بسیارى [از افراد] از جمله بعضى از محشین و مقربین منظومه هم این مطلب را رد کردند که البته در آنجا ما فساد این را هم مطرح کردیم و به‌حسب ظاهر مسئلۀ غریبى مى‌نماید چون این ظهورات اشیاء گرچه منتسب به او هستند اما فی‌الواقع اینها وجود فى نفسه دارند یعنى بالأخره قابل اشاره هستند ما به اینها اشاره مى‌کنیم و از اینجاست که آمده‌اند و این نظریه را رد کردند و گفتند: وجود رابط را نمى‌توانیم بر حقایق عالم هستى اطلاق کنیم اینها حتى به صورت عوارض عارض بر ماهیت هم که باشند وجود عرض یک وجود محمولى است نه‌اینکه وجود، وجود رابط است وجود رابط صرفاً به اعتبار معتبِر است که بقاء و فناء پیدا مى‌کند درحالى‌که اینها بقاء و فناء ندارند و خودشان استقلال در ظهور دارند گرچه اینها متدلّی به آن وجود مى‌باشند بالأخره وجود خارجى دارند. خب این یک مسئله [بود].