تبیین حقیقت وجود رابط در فلسفه اسلامی

منظور متکلم از زیدٌ قائمٌ

پس آنچه که منظور متکلم از زیدٌ قائمٌ است، اتصاف زید به قیام است یعنی زید متصف به قیام بشود حالا چه آن قیام در خارج باشد یا نباشد، متکلم اصلاً به این کار ندارد بلکه به زید کار دارد که اتصاف برای او ثابت است. اتصاف، نه خود آن قیام خارجی! این اتصاف زید به قیام ثابت است و این اتصاف زید به قیام چیست؟ عبارت از یک نسبت است و این نسبت بین زید و قیام ثابت است یعنی متکلم به این نسبت وجود می‌دهد. پس وقتی که می‌گوییم: زیدٌ قائمٌ، از این زیدٌ قائمٌ در اینجا یک معنای ثبوتی را استفاده کرده‌ایم و آن چیست؟ ثبوت اتصاف برای این دو است. اما به خود این ثبوت به‌عنوان حاشیۀ برای قضیه هم نظر داریم و قصد تعقلی داریم؟ یااینکه نه، اصلاً به این تعقل نداریم؟ وقتی از ما سؤال کنند چطور شما این ثبوت را فهمیدید؟ آن‌وقت تازه نظر ما روی این نسبت و ثبوت که در اینجا هست می‌رود. قبلاً نظر ما نظر مرآتی و آلی بود. زیدٌ قائمٌ یعنی زید ایستاده است، قیام حمل بر زید است. این را می‌گوییم، یعنی منظور ما در اینجا فقط اتصاف زید است و از چه راهی این مطلب را گفته‌ایم مدّنظر نیست! چه کسی به ما گفته است زید قائم است مدّنظر نیست! آیا علم داریم بر اینکه زید قائم است مدّنظر نیست! ظن داریم زید قائم است مدّنظر نیست! هیچ‌کدام از اینها مدّنظر نیست و فقط آنچه که مدّنظر است اتصاف زید به قیام است و بس! اتصاف زید به قیام به‌نحو علم، هذا نوعٌ! اتصاف زید به قیام به‌نحو ظن، هذا نوعٌ! اتصاف زید به قیام به‌نحو شک، هذا نوعٌ! اتصاف زید به قیام به‌نحو بیّنه، هذا نوعٌ! این اتصاف ممکن است به هزار نوع تحقق داشته باشد و علت داشته باشد. وقتی که ما گفتیم: زیدٌ قائمٌ بعد شما از من سؤال می‌کنید از کجا شنیدی؟ یا مثل اینکه من می‌گویم: ـ مثل همین اخباری که فعلاً هست و احتمال دارد که بر عراق هجمه بشود ـ بر عراق هجمه شد و هجمۀ بر عراق انجام شد چون همه در حال انتظار یک هم‌چنین چیزی هستند، یک‌دفعه همه سؤال می‌کنند که از کجا شنیدی؟! اینکه سؤال می‌کنند از کجا شنیدی، الآن نظر روی ارتباط بین این قضیه و این جمله رفته است. آیا از رادیو شنیدی؟! آیا در روزنامه و جریده خواندی؟! آیا تلفن کردید و به‌وسیلۀ هاتف و تلفن این مطلب را متوجه شدی؟ در اینجا نظر ما روی این ارتباط می‌رود، تابه‌حال این‌طور نبود. اما معمولاً در قضایای عادی روی این مسئله صحبت نمی‌شود؛ زید آمد و زید رفت و حسن را در صحن مدرسه و در خیابان دیدم، در اینها از این مسئله صحبت نمی‌شود.