تبیین حقیقت وجود رابط در فلسفه اسلامی

پس در وقتی که نظر بر اتصاف موضوع به محمول است، نسبت به خود ثبوت در این ارتباط، متکلم نظر ندارد و وقتی که نظر نداشته باشد، نظر متکلم بر این ارتباط نظر آلی می‌شود، نه نظر استقلالی! اما وقتی که این جمله را بیان کرد، بعد از بیان این جمله می‌گوید: این اتصاف به‌خاطر این مسئله است! این اتصاف به این دلیل است! اتصاف یعنی ثبوت، این ثبوت قیام برای زید به‌خاطر این مسئله است یا این ثبوت قیام برای زید مشکوک است یا ثبوت قیام برای زید متیقن است. همۀ بحث روی ثبوت می‌رود، قبلاً بحث روی ثبوت نبود و فقط بحث روی اتصاف بود. زید قائم است و زید عالم است و زید مجتهد است. می‌گویند: فلانی مجتهد است، همین. بعد می‌گویند: از کجا می‌گویید که مجتهد است؟! اینکه می‌گویند: از کجا می‌گویید که مجتهد است، الآن دیگر بحث روی این نسبت رفت. این ارتباط بین اجتهاد و زید را به چه دلیل ثابت می‌کنید؟! آیا یقین به ارتباط دارید؟! آیا شکّ به ارتباط دارید؟! آیا امتحان کردید؟! آیا اختبار کردید و بعد می‌گویید که مجتهد است یا نه؟! ببینید الآن نظر، نظر استقلالی شد.

پس اشکالی که بر این مسئله وارد شده است که بنا بر این مطلب که ثبوتُ شیءٍ لِشیءٍ فرعُ ثبوتِ مثبت له که به‌واسطۀ این مسئله آن تسلسلی که پیش می‌آید که ثبوت وقتی که متکلم می‌گوید: زیدٌ قائمٌ یا این زید مجتهد است، اینکه می‌گوییم: زیدٌ مجتهدٌ، این حکم به اجتهاد برای زید و اتصاف زید به اجتهاد، این اتصاف خودش نوعٌ مِنَ الوجود! وقتی که نوعٌ مِنَ الوجود شد، الوجودُ إمّا وجودٌ فی نفسِه لِنفسِه أو فی نفسه و لِغیره، حالا یا این وجود وجود فی نفسِه و لِنَفسِه است، که خب این نیست. این وجود فی نفسِه و لِنفسِه برای زید است که جوهر است. پس شقّ ثانی در اینجا تحقق پیدا می‌کند و اینجاست که مرحوم آخوند می‌فرمایند: بین اطلاق وجود بر وجود رابط خلط شده است، همان اطلاقی را که بر وجود رابطی می‌کردند، همان اطلاق را بر وجود رابط کرده‌اند و نفهمیده‌اند که اطلاق وجود بر وجود رابط در مقام نظر آلی است، نه در مقام نظر استقلالی! بله، اگر این وجود رابط تبدیل به وجود محمولی بشود یعنی خود متکلم نسبت به این وجود رابط نظر داشته باشد، آن‌وقت اطلاق وجود رابطی بر او اشکال ندارد و دیگر در آن موقع نسبت نیست. وقتی که می‌گویم: اجتهاد زید مشکوک است...