حقیقت وجود رابط و جایگاه آن در هستی

خلاصه عالم، عالم اعتبار است و اسم‌ها را عوض می‌کنیم ولی مسئله این‌طور نیست. خب اینکه این‌طور نیست دلیل بر این است که این وجود رابطی را که آقایان نسبت به اشیاء خارجی اطلاق می‌کنند، آن وجود رابط، نه آن وجود رابط مصطلح است؛ در آن وجود رابط مصطلح وجود فی نفسه خارجی وجود ندارد. در این وجود رابط، وجود فی نفسه و لِنفسه خارجی موجود است و آن عبارت است از همۀ اشیائی که هستند. اینها همه وجود فی نفسه و لِنفسه هستند.

بنابراین این اطلاق رابطی که در اینجا می‌کنند برای چیست؟ به‌خاطر این است که همان‌طوری‌که در وجود رابط، خود آن شیء و خود آن صفت، وجود فی نفسه خارجی ندارد، بلکه ذهن آن وجود خارجی را اعتباراً به صفت می‌دهد که عبارت از ابتدائیت است، این عالم وجود، وجود فی نفسه و لِنفسه استقلالی که بِنفسه باشد ندارد بلکه این اشیاء در خارج مشابه و شبیه و نظیر به آن صفاتی است که عقل و ذهن آن صفات را اعتبار خارجی می‌کند. اما این به این معنا نیست که اینها در خارج نیستند، این به این معنا نیست که اینها در خارج عدم هستند، این به این معنا نیست که خارج فقط قوالب هستند! بعضی‌ها تعبیر می‌کنند که آنچه که در خارج هست فقط قالب است فقط ماهیت است فقط حدود و رسوم است اما حقیقت نیست! حدود و رسوم کجا بود؟! خارج که حدود و رسوم نیست! حدود و رسوم بدون ذات که معنا ندارد! شما یک حجم تعلیمی بدون حجم طبیعی که در خارج ندارید! اگر یک حجم تعلیمی بخواهد در خارج تحقیق پیدا کند باید این در ضمن حجم [طبیعی] باشد. اگر یک سطح تعلیمی و یک کمّ تعلیمی بخواهد در خارج تحقق پیدا بکند باید در ضمن یک کمّ طبیعی در خارج تحقق پیدا بکند. فرض کنید معنا ندارد که بگوییم: در خارج فقط حدود هست! ماهیت بدون هویت که در خارج معنا ندارد تحقق پیدا بکند! این چه حرف بی‌اساسی است که زده می‌شود؟! بله اینها در مقام ذوق تألّهی که خیلی می‌خواهند توغل در تذوق و تصوف و عرفان داشته باشند، اشعاری و مسائلی را می‌گویند؛ مثل شعر: