تحلیل وجود رابط و وجود محمولی در قضایای فلسفی

بنابراین در وهلۀ اول ما بدون اطلاع بر جوهریت و ماهیت این نوع بر اعراض آن اطلاع پیدا کردیم. خب این همان عبارت از وجود فی نفسه است! وجود فی نفسه یعنی همین‌که ما بر این ماهیت‌ها اطلاع پیدا می‌کنیم.

بنابراین وجود خارجی اشیاء درست با آنچه که مطرح کردیم منطبق است و یکی است و اشکال مرحوم آخوند به ایشان وارد نیست. در وهلۀ اول ما داریم وجود فی نفسه را ملاحظه می‌کنیم که این وجود فی نفسه وجود خارجی است چون هست دیگر! این‌هم وجود خارجی دارد! بعد متوجه ذات می‌شویم. حالا در تتمۀ مسئله، اگر این جوهر نبود آیا این احمرار و سواد و بیاض بود یا نبود؟ نه! آن‌هم نبود. در آن صحبتی نیست.

فرق بین اعراض و صور با وجود رابط

ما در اینجا فوراً متوجه این مسئله می‌شویم که فرق بین این اعراض و صور با وجود رابط که ابتدائیت است در اینجاست که وجود رابطی که وجود محمول است در خارج موجود است ولی وجودش به وجود موضوع است اما وجود رابط اصلاً در خارج موجود نیست و هرچه نگاه بکنید ابتدائیت در بصره را پیدا نمی‌کنید. ابتدائیت در بصره کجاست؟! شما خلق می‌کنید! ولی سواد را شما خلق نمی‌کنید، سواد خودش وجود دارد و به خلق شما ارتباط ندارد. بنده می‌توانم اعتبار بکنم؛ این سواد است، این بیاض است، این احمرار است، این‌هم اصفرار است و چیزهایی دیگر. مشخص است دیگر! خب این مطلب که در بعضی از اوقات مسئله در اختیار معتبر نیست و در بعضی از اوقات مسئله در اختیار معتبر است موجب شده است که بعضی‌ها [قائل به] وجود رابط بشوند و بعضی‌ها [قائل به] وجود رابطی بشوند. پس اشکال بر مرحوم آخوند روشن شد. البته این مسئله قابل صحبت است، حالا إن‌شاءالله تتمۀ مطلب در جلسۀ بعد عرض می‌شود.

وَ ما حَکمَ بهِ السَّلفُ الصالحُ مِن أولیاءِ الحِکمةِ أنَّ المَحمولَ بِما هوَ مَحمولٌ لَیسَ وجودُهُ فی نَفسهِ إلاّ وجودُهُ لِمَوضوعهِ‌ لَیسوا عَنوا بِذلکَ أنَّ وجودَهُ فی نَفسهِ هوَ بِعَینهِ وجودهُ لِمَوضوعِهِ کَما فی الأعراضِ و الصّورِ إذِ المحمولُ بِما هوَ محمولُ لیسَ لَه وجودٌ فی نفسِه یَکونُ هوَ لِموضوعِ ذلکَ المحمول بَل عَنوا أنَّهُ لا یوجَدُ نفسُه.¹