تحلیل وجود رابط و وجود محمولی در قضایای فلسفی

مرحوم آخوند از کلام محقق دوانی خیلی تعجب می‌کنند و به‌قدری تعجب خود را بزرگ جلوه می‌دهند که گویی این مسئله حتی از افراد عادی بعید است چه برسد از هم‌چنین شخصی مثل مرحوم محقق دوانی! ایشان در رساله‌ای که به نام زوراء نوشته‌اند، در باب حقیقت وجود مطلب را به این کیفیت بیان می‌کنند.

اشکال مرحوم آخوند بر مرحوم محقق دوانی در مسئلۀ وجود رابط و رابطی

مرحوم آخوند در مقام رد این مسئله می‌گویند که شکی در این نیست که ایشان بین وجود رابط و رابطی خلط کرده‌اند. در هلیّت مرکبه که وجود محمول بر موضوع ثابت می‌شود شکی نیست که وجود محمول وجود فی نفسه دارد و وجود فی نفسه وجود خارجی است. حالا آن وجود فی نفسه یا لنفسه است یا لغیره است، اگر لنفسه باشد مانند وجود جواهر است، اگر لغیره باشد مانند وجود اعراض و صور است. اما در اینکه وجود محمول که بر موضوع حمل می‌شود وجود فی نفسه است و تحقق خارجی دارد شکی نیست و به صرف اینکه یک وجودی لغیره است دلیل نمی‌شود بر اینکه وجود او را ما از فی نفسه بودن اسقاط کنیم و او را ملحق به وجود رابط کنیم. چطور در وجود رابط، وجود خارجی نیست. ما وجود محمول را ملحق به وجود خارجی کنیم. درحالی‌که ما سواد را داریم می‌بینیم و این سواد موجود است حالا چه این سواد متعلق به یک موضوع باشد یا سواد کلی باشد. سواد وجود خارجی دارد گرچه این وجود خارجی لغیره است و در این موضوع است و عارض بر این موضوع می‌شود. بیاض وجود خارجی دارد و قابل اشاره است و انسان احساس می‌کند. حالا این بیاض عارض بر این شده است و غیر از این است که ما بگوییم: این بیاض اصلاً وجود ندارد و اگر بخواهد وجود پیدا کند باید در ضمن این قرطاس وجود داشته باشد. غیر از این است که ما بگوییم که ابتدائیت وجود ندارد و اگر وجود داشته باشد [در ضمن بصره است].