تبیین حقیقت عالم وجود و ارتباط آن با مبدأ هستی

بنابراین اینکه به خداوند خالق می‌گوییم، بعد از این است که [عالم وجود] خلق شده است حالا ما می‌گوییم که حالا خالقٌ. وقتی که عالم وجود خلق شد می‌گوییم که الآن رازقٌ، الآن خالقٌ چون در انتساب خالق به ذات حضرت حق احدیت معلول لازم است و در انتساب رازق به ذات حضرت احدیت وجود خارجی لازم است. با وجود خارجی باز می‌توانیم بگوییم که حالا یک‌طرفه است؟! دیگر نمی‌توانیم بگوییم که یک‌طرفه است! گرچه اصل و ریشۀ عالم وجود فقط یک طرف و یک نسبت است اما صحبت در این است وقتی که عالم وجود خلق شد دیگر نمی‌توانیم بگوییم که اینها روابط است و فقط صرف ربط است. صرف ربط دو طرف می‌خواهد، ربط وجود است، موضوع و وجود محمول می‌خواهد و در اینجا فقط یک طرف، طرف محض است.

حقیقت عالم وجود

بله! حقیقت این عالم وجود جنبۀ آن وجودی است که نازل می‌شود و لذا در همین نزول حقیقت وجود در عالم هستی، اگر به آن نفس وجودی که دارد تنازل می‌کند وجود رابط بگویید این اشتباه است چون این واقعیت خارجی است. وقتی که ارادۀ حضرت حق به وجود عالم و به وجود زید تعلق می‌گیرد، چه مسئله‌ای در اینجا تحقق پیدا می‌کند تااینکه زید در خارج محقق بشود؟ چه قضیه‌ای تحقق پیدا می‌کند؟ ارادۀ حضرت حق که به امر عدمی تعلق نمی‌گیرد. اینکه می‌گویید: زید در خارج موجود شد، چه حادثه‌ای در عالم به‌وجود آمد؟ آیا عدم یک‌مرتبه به وجود تغییر پیدا کرد؟ عدم که تغییر پیدا نمی‌کند و ماهیت عدم، عدم است. آیا وجود زید، وجود شد؟ این‌هم تحصیل حاصل می‌شود! بنابراین آن وجود مجرد آمد تبدیل به زید شد. وجود پروردگار که وجود مادی نیست و وجود مجرد است. پس وجود مجرد تبدیل شد. درحالی‌که در ربط اصلاً وجود خارجی نیست اما این وجود خارجی است منتها وجود خارجیٌ مجردٌ وجود خارجی مجرد که تَبدّلَ بِوجودٍ خارجیٍ مادیٍ.