تبیین حقیقت عالم وجود و ارتباط آن با مبدأ هستی

بنابراین یک وجود مجرد است که تبدیل به وجود مادی می‌شود و دو سر قضیه می‌شود. یک سر وجود مجرد و یک سر وجود مادی می‌شود و ربط بین ماده و مجرد، وجود رابط می‌شود. دیگر این مسئله است و ما خسته شدیم و إن‌شاءالله که خود رفقا متنش را مطالعه کنند. اگر اشکالی بود بعد از تعطیلات از روی آن می‌خوانیم و اگر اشکالی نبود که هیچ!

تلمیذ: ...

استاد: بله، ببینید الآن کتاب را درنظر بگیرید، وجود این کتاب مادی است یا مجرد است؟

تلمیذ: مادی است.

استاد: قبلاً مجرد بود یا نه؟ بین این ماده و این مجرد الآن چه ربطی هست؟ ببینید الآن این ماده است. این ماده ارتباطی با آن وجود مجرد دارد یا ندارد؟ چون گفتیم که این وجود باید استمرار داشته باشد. فیض باید استمرار داشته باشد. اگر استمرار نداشته باشد این عدم می‌شود. پس الآن استمرار آن فیض است که این ماده را به‌وجود آورده است. آن فیض مجرد است یا مادی است؟ منظور از فیض وجود مجردی است که به ماده تبدیل می‌شود. پس بین این ماده و آن مجرد باید ربط برقرار باشد. آن ربط کجاست؟ در خودش هست؛ یعنی همین وجود ماده در خودش مجرد را دارد. یادتان می‌آید راجع به این قضیه صحبت کردیم که ماده عین مجرد و مجرد عین ماده است؟ این اینجاست. در این ماده هم مجرد هست هم ماده، ارتباط این ماده با مجردِ خودش وجود رابط می‌شود.

تلمیذ: در اینجا دیگر چرا بحث علت و معلول را بکنیم؟

استاد:. یکی است. چه فرق می‌کند.

تلمیذ: یکی است پس اینجا اصلاً علت و معلول وجود ندارد وقتی که یک حقیقت دارد حدّ می‌خورد.

استاد: بالأخره ماده است. آنچه که دارد حد می‌خورد علت است و وقتی حد خورده معلول شده است.

تلمیذ: ... وجود رابط نداریم و تسامح در بیان است و حقیقت ‌هم اعتباری است؛ حقیقت نداریم.

استاد: انتساب است. بله، بنده عرض کردم که اصلاً وجود رابط، وجود خارجی ندارد. وجود رابط اصلاً وجود خارجی نیست و فقط در ذهن هست. این ماده در ذات خودش مجرد است و مجرد، همین ماده است. حالا شما بین این و او از نظر تعقلی فاصله می‌اندازید، اشکال ندارد. از نظر خارجی که فاصله ندارند و عین هم‌ هستند ولی از نظر تعقلی اسم ارتباط بین این و آن را وجود رابط بگذارید. ما حرفی نداریم خیلی دعوا نمی‌کنیم! اگر ما این نکته را متوجه بشویم فلسفه را فهمیده‌ایم! البته منظورم این است که باید روی آن فکر کرد.