معنای معقولات ثانیه در فلسفه و منطق

علىٰ أن یکونَ المعقودةُ ... براین‌اساس که آن قضایایی که با این مفاهیم بسته شده است عبارت از ذهنیات است یعنی اینها وجود خارجی ندارند

و هذه هی موضوعاتُ حکمةِ المیزانِ بِخلافِ الأولىٰ فالوجودُ بِالمعنَى المصدری لا ما هو حقیقتُهُ و ذاتُه‌ و کذا الشیئیةُ و الإمکانُ و الوجوبُ و کذا المحمولاتُ المشتقَّةُ منها مِنَ المعقولاتِ الثانیةِ بِالمعنَى الأولِ المُستَعمَل فی حکمةِ ما بعدَ الطبیعةِ لا بِالمعنَى الأخیرِ المُستَعمَلِ فی المیزان.¹

اینها عبارت است از موضوعات در حکم موضوعات در علم منطق به خلاف اوّلی ولی در معقولات اوّلی مبادی انتزاعش مبادی خارجی است. وجود به معنای مصدری خودش یعنی بودن، کون، این بودن و این کون، نه آنچه را که حقیقت و ذات وجود است ...، به حقیقت و ذات خارجی وجود کار نداریم یعنی همان که مشت پرکن است، آن معنای بودن و آن معنای مصدری و شیئیت و شیء بودن، امکان، وجوب و محمولاتی که اشتقاق پیدا می‌کند؛ شیء، ممکن، واجب و اینهایی که اشتقاق از این پیدا می‌کنند اینها معقولات ثانیه به معنای اول هستند یعنی مبادی انتزاعی اینها مبادی انتزاعی خارجی است اینها از همان قسم اول هستند.

اینها در حکمت و فلسفه استعمال می‌شود و به معنای اخیر که ظرف وجودشان در ذهن هست و مبادی انتزاعشان هم همه در ذهن هست نیستند؛ اینها این‌طور نیستند!

إذ قَد تَحقَّقَ لَکَ أنَّ المعقولاتِ الثانیةَ هی ما یکونُ مطابَقُ الحکمِ بِها هو نحوُ وجودِ المعقولاتِ الأولىٰ فی الذهن²

برای شما این‌طور روشن شده است که معقولات ثانیه در علم میزان و منطق، آن که مطابق حکم است و مابإزاء حکم ذهنی است کیفیت وجود معقولات اولیٰ در ذهن هست یعنی چطور همان وجود معقولات اولیٰ در ذهن هست؟ وقتی که شما مفهوم زید را در ذهن تصور می‌کنید آیا آن مفهوم زید در خارج هست؟ زید در خارج هست و مفهومش که دیگر در خارج نیست؟

تلمیذ: مبادی انتزاع در خارج نیست؟